Đèn đọc sách cho người lớn tuổi cần sáng hơn đèn của người trẻ, chiếu thẳng xuống trang sách mà không rọi vào mắt, có chỉnh độ sáng và màu ánh sáng, và công tắc to, dễ tìm trong bóng tối. Mắt người lớn tuổi thường cần nhiều ánh sáng hơn để đọc cùng một cỡ chữ; một ngọn đèn đúng chỗ giúp ông bà đọc báo, đọc sách, xâu kim, xem thuốc dễ hơn hẳn.
Bài này nói cách chọn loại đèn theo chỗ người nhận hay đọc (bàn, ghế bành, đầu giường), những thông số đáng nhìn trên hộp, cách kiểm ở cửa hàng, đặt đèn sao cho đúng, rồi tới bảo hành và câu ghi thiệp. Đèn không thay cho kính và khám mắt; người nhận thấy mờ, nhoè, chói bất thường nên đi khám.
Người nhận đọc ở đâu, chọn đèn nào
Câu hỏi đầu tiên không phải là đèn đẹp hay không, mà là người nhận hay đọc ở đâu. Hỏi người nhà hoặc nhìn nhà người nhận khi ghé chơi.
| Chỗ đọc | Loại đèn hợp | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Bàn làm việc, bàn học | Đèn bàn có cần gập, đầu đèn xoay | Chân đế đủ nặng, cần đủ dài để rọi tới giữa bàn |
| Ghế bành, ghế sofa | Đèn cây đứng cạnh ghế, đầu đèn vươn ra phía trước | Chiều cao vừa với tư thế ngồi, dây không vắt qua lối đi |
| Đầu giường | Đèn kẹp hoặc đèn treo tường, ánh sáng hẹp | Không chiếu sang gối người nằm cạnh; công tắc trong tầm tay |
| Nhiều chỗ, hay mang đi | Đèn sạc pin nhỏ, có kẹp | Pin đủ cho vài buổi tối; cổng sạc phổ biến |
| Bàn may vá, xâu kim, làm đồ thủ công | Đèn có kính lúp hoặc đầu đèn rộng, sáng mạnh | Ánh sáng trắng trung tính để nhìn đúng màu chỉ |
Người hay đọc ở hai chỗ, ví dụ ban ngày ở bàn, ban đêm ở đầu giường, thì một đèn sạc pin có kẹp và đế rời là món linh hoạt. Nhưng người lớn tuổi hay quên sạc; nếu chọn đèn sạc, hỏi xem đèn có cắm điện dùng trực tiếp được không.
Bốn con số trên hộp đèn đáng đọc
Độ rọi trên mặt sách. Một số hộp đèn ghi độ rọi đo ở một khoảng cách nhất định. Con số này cho biết mặt trang sách sáng cỡ nào, có ích hơn công suất bóng. Với người lớn tuổi đọc chữ nhỏ, chọn đèn có mức sáng cao và chỉnh giảm được khi không cần.
Nhiệt độ màu. Ghi bằng đơn vị Kelvin. Số thấp là ánh sáng vàng ấm, dễ chịu buổi tối; số cao là ánh sáng trắng xanh, tỉnh táo, dễ đọc chữ nhỏ nhưng nhìn lâu dễ mỏi với một số người. Đèn chỉnh được từ ấm tới trung tính là lựa chọn an toàn.
Chỉ số hoàn màu. Thường ghi là CRI. Chỉ số cao thì màu dưới đèn gần với màu thật, quan trọng với người may vá, vẽ, xem ảnh, phân biệt viên thuốc theo màu.
Chống nhấp nháy. Nhiều đèn LED rẻ nhấp nháy ở tần số mắt không thấy rõ nhưng gây mỏi khi đọc lâu. Cách kiểm nhanh là bật camera điện thoại hướng vào đèn: thấy sọc chạy trên màn hình điện thoại là đèn có nhấp nháy.
Thông số không thay được việc thử. Hai đèn cùng thông số có thể khác nhau ở độ chói, độ đều trên mặt bàn. Nếu được, đặt một trang sách dưới đèn ở cửa hàng và nhìn.
Kiểm đèn ở cửa hàng trong năm phút
Mang theo một trang sách hoặc tờ giấy có chữ in cỡ nhỏ như tờ hướng dẫn sử dụng thuốc. Xin nơi bán cắm điện cho bạn thử.
- Đặt trang giấy dưới đèn, ngồi đúng tư thế đọc. Nhìn xem chữ có rõ không, ánh sáng có đều trên cả trang hay chỉ sáng giữa, tối mép.
- Nhìn chéo vào đầu đèn. Khi bạn ngồi đọc, mắt không được nhìn thấy trực tiếp bóng LED. Đầu đèn có tấm khuếch tán hay chao che đủ sâu thì mới không chói.
- Bấm thử công tắc và nút chỉnh sáng. Nút to, có gờ dễ tìm bằng tay trong tối; cảm ứng chạm thì thử xem có quá nhạy, chạm nhầm là tắt không.
- Xoay, gập cần đèn mười lần. Khớp xoay giữ nguyên vị trí, không tự sụp xuống. Đèn cây thì đẩy nhẹ xem có đứng vững không.
- Sờ đầu đèn sau mười phút. Ấm là bình thường; nóng tới mức không đặt tay được thì không hợp người lớn tuổi hay vô tình chạm vào.
Mua qua mạng không thử được thì chọn nơi cho đổi trả, đọc kỹ thông số, và xem ảnh chụp thật của người mua trước về độ sáng trên mặt bàn hơn là ảnh quảng cáo.
Đặt đèn đúng chỗ: nửa còn lại của món quà
Đèn tốt đặt sai chỗ vẫn chói hoặc in bóng lên trang sách. Nguyên tắc đơn giản: ánh sáng đến từ phía đối diện tay viết, hơi chếch từ trên xuống, đầu đèn thấp hơn tầm mắt. Người thuận tay phải đọc và ghi chép thì đặt đèn bên trái; người thuận tay trái thì ngược lại, để bóng tay không đè lên dòng chữ.
Với ghế bành, đèn cây đặt phía sau và lệch sang một bên vai, đầu đèn vươn ra rọi xuống lòng người ngồi. Đặt đèn ngay trước mặt là ánh sáng đi thẳng vào mắt. Ở đầu giường, đèn kẹp hoặc treo tường ngang vai khi ngồi tựa, chùm sáng hẹp, để người nằm cạnh vẫn ngủ được.
Hôm trao đèn, bạn ở lại lắp và chỉnh cho người nhận. Kê ghế ngồi thử, điều chỉnh cần đèn tới khi trang sách sáng đều và người nhận không thấy bóng đèn. Đánh dấu nhẹ vị trí đế đèn trên bàn để lần sau lau dọn xong đặt lại đúng chỗ. Dây điện đi sát chân tường, không vắt qua lối đi; người lớn tuổi vấp dây ban đêm là chuyện hay xảy ra hơn người ta nghĩ.
Ví dụ giả định: ông Tư được con biếu đèn bàn rất sáng nhưng đặt bên phải, ông thuận tay phải, viết sổ chi tiêu mỗi tối thì bóng tay che kín dòng đang viết. Cháu sang chuyển đèn sang trái, hạ cần xuống, ông bảo như đổi đèn mới.
Lỗi hay gặp khi biếu đèn đọc sách
Những lỗi dưới đây không làm đèn hỏng, nhưng làm người nhận ít dùng.
- Chọn đèn trang trí đẹp, chao vải dày, ánh sáng toả mờ: hợp góc phòng, không đủ để đọc.
- Chọn đèn chỉ có một mức ánh sáng trắng xanh rất mạnh: ban đêm đọc thấy chói, người nhận tắt đi bật đèn trần.
- Đèn cảm ứng chạm quá nhạy: phủi bụi là tắt, người lớn tuổi tưởng đèn hỏng.
- Đèn sạc pin dùng cổng sạc lạ: mất dây sạc là đèn thành vô dụng.
- Đèn cây đế nhẹ đặt cạnh lối đi: cháu nhỏ chạy qua va vào là đổ.
- Chỉ đưa đèn, không lắp: hộp nằm trong góc nhà vì ông bà ngại tự lắp.
Phần lớn lỗi trên tránh được nếu bạn nhìn chỗ người nhận ngồi đọc trước khi mua và ở lại lắp hôm trao.
Một lỗi nữa ít ai nghĩ tới: biếu đèn quá hiện đại cho căn phòng bày toàn đồ gỗ cũ. Người nhận dùng thì vẫn dùng, nhưng thấy lạc lõng. Đèn kim loại màu đồng mờ, đen nhám, hay chân gỗ thường hợp nhà người lớn tuổi hơn đèn nhựa trắng bóng.
Món nhỏ đi kèm cho người hay dậy đêm
Đèn ngủ cảm biến chuyển động. Người lớn tuổi hay dậy đêm đi vệ sinh. Một hai đèn nhỏ cảm biến gắn chân tường dọc lối từ giường ra cửa, tự sáng mờ khi có người bước tới, giúp họ không phải mò công tắc. Món này rẻ hơn đèn đọc sách nhiều mà nhiều nhà thấy hữu ích không kém.
Ánh sáng mờ và ấm. Đèn đêm chỉ cần đủ thấy lối, ánh vàng ấm, không chói để người dậy đêm còn ngủ lại được. Đèn quá sáng làm tỉnh hẳn.
Dán hay cắm. Loại dán dùng pin, gắn đâu cũng được nhưng phải thay pin; loại cắm thẳng vào ổ điện không lo pin nhưng phụ thuộc vị trí ổ cắm. Nhà ít ổ thấp thì chọn loại dán sạc được.
Công tắc đèn đọc sách gần tầm tay. Nếu đèn đọc đặt đầu giường, chọn loại có công tắc trên dây hoặc trên đế, chạm tới được khi đang nằm. Phải ngồi dậy vươn người mới tắt được đèn thì người nhận sẽ ngại dùng.
Lắp xong, đi thử cùng người nhận. Tắt đèn trần, đi một lượt từ giường ra cửa như lúc nửa đêm. Chỗ nào còn tối, chỗ nào đèn chói vào mắt, chỉnh ngay khi bạn còn ở đó.
Bảo hành và câu ghi thiệp
Đèn LED thường không thay bóng được như đèn sợi đốt ngày trước; bóng hỏng là phải thay cả đầu đèn hoặc mang bảo hành. Vì vậy đọc kỹ phiếu bảo hành: bảo hành bao lâu, bóng LED và mạch điều khiển có trong bảo hành không, bảo hành ở đâu gần nhà người nhận. Giữ hoá đơn, chụp ảnh gửi người nhà ở cùng. Về tầng giá, đèn tầng phổ thông thường chỉ có một hai mức sáng và khớp xoay nhựa; tầng khá chỉnh được độ sáng và màu, không nhấp nháy, khớp kim loại; tầng cao thêm độ hoàn màu cao, chao chống chói kỹ, chân đế nặng. Người đọc mỗi tối đáng được tầng khá trở lên.
Câu thiệp đi kèm đèn nói về những buổi tối đọc sách, về đôi mắt được nghỉ ngơi. Biếu ông: "Ông đọc báo mỗi tối dưới bóng đèn trần đã lâu. Cháu gửi ông ngọn đèn này để chữ rõ hơn, ông đỡ phải nheo mắt." Biếu mẹ hay may vá: "Con mong mẹ xâu kim không phải nhờ ai nữa. Đèn này bật lên là sáng cả bàn may." Biếu thầy giáo cũ đã nghỉ hưu: "Chúng em vẫn nhớ thầy đọc sách tới khuya. Mong ngọn đèn này cùng thầy qua những trang sách thầy thích."
Nếu người nhận có bệnh về mắt đang điều trị, hỏi bác sĩ mắt về mức sáng và màu ánh sáng hợp với họ trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Đèn đọc sách cho người già nên ánh sáng vàng hay trắng?
Thường chọn ánh sáng ấm đến trung tính, đủ sáng để đọc chữ nhỏ mà không chói. Đèn chỉnh được màu là lựa chọn an toàn: buổi tối để ấm cho dễ chịu, khi cần đọc chữ nhỏ thì chuyển sang trung tính.
Làm sao biết đèn LED có nhấp nháy không?
Bật đèn, mở camera điện thoại và hướng vào đầu đèn. Nếu màn hình điện thoại hiện sọc ngang chạy liên tục, đèn có nhấp nháy. Đèn không nhấp nháy cho hình ảnh đều, không sọc.
Đèn cây hay đèn bàn hợp làm quà hơn?
Tuỳ chỗ người nhận đọc. Người hay ngồi ghế bành, sofa đọc sách hợp đèn cây cạnh ghế; người đọc và ghi chép ở bàn hợp đèn bàn có cần gập. Nhìn chỗ ngồi đọc quen của họ trước khi chọn.
Đèn sạc pin có hợp người lớn tuổi không?
Hợp nếu đèn vừa dùng pin vừa cắm điện dùng trực tiếp được, vì người lớn tuổi hay quên sạc. Nên chọn đèn có cổng sạc phổ biến và có đèn báo pin dễ nhìn.
Có nên chọn đèn có kính lúp?
Hợp người may vá, làm đồ thủ công, đọc chữ rất nhỏ trên bao bì thuốc. Còn để đọc sách thông thường, kính lúp gắn đèn khá vướng; người nhận thấy mờ chữ thường xuyên nên đi khám mắt và đeo kính phù hợp.
Đèn đọc sách có làm hại mắt trẻ nhỏ không?
Đèn đọc sách đúng loại, đặt đúng chỗ, không nhấp nháy, không chói thì dùng chung được cho cả nhà. Với trẻ nhỏ, chú ý khoảng cách đọc và thời gian nghỉ mắt; có vấn đề về mắt thì hỏi bác sĩ.