Biếu máy đo huyết áp thì phần lớn trường hợp nên chọn máy đo ở bắp tay, vòng bít đúng cỡ cánh tay người dùng, màn hình số to, nút bấm ít. Máy cổ tay gọn hơn nhưng dễ cho số lệch nếu người đo không giữ tay ngang tim, mà người lớn tuổi lại hay quên bước này.
Máy đo huyết áp chỉ là dụng cụ để người nhận ghi số đo tại nhà và mang cho bác sĩ xem; nó không thay cho việc khám và không dùng để tự chẩn đoán hay tự chỉnh thuốc. Bài dưới đây nói cách chọn máy, đo cỡ vòng bít không cần hỏi thẳng, những thứ cần có trong hộp, bảo hành, cách chỉ bố mẹ đo cho đúng, và câu ghi thiệp.
Bắp tay hay cổ tay: so cho người đi biếu
Hai loại máy đo tự động phổ biến khác nhau ở chỗ quấn vòng bít. Bảng dưới đặt hai loại cạnh người dùng hợp với từng loại.
| Tiêu chí | Máy bắp tay | Máy cổ tay |
|---|---|---|
| Cách quấn | Vòng bít quấn quanh cánh tay trên, cách khuỷu tay chừng hai đốt ngón tay | Vòng bít nhỏ quấn quanh cổ tay |
| Độ ổn định số đo | Ít phụ thuộc tư thế tay hơn | Phải giữ cổ tay ngang tim, lệch tư thế là lệch số |
| Độ gọn | Hộp to hơn, có ống dẫn khí hoặc vòng bít liền thân | Nhỏ, mang theo túi xách được |
| Người hợp | Người lớn tuổi, người đo thường xuyên ở nhà | Người cánh tay quá to so với vòng bít, người hay đi xa cần gọn |
| Điều cần chú ý | Chọn đúng cỡ vòng bít | Người run tay, khó giữ tư thế nên tránh |
Nhiều bác sĩ và hướng dẫn chuyên môn khuyên dùng máy bắp tay cho việc theo dõi tại nhà. Nếu người nhận đang được bác sĩ theo dõi huyết áp, cách chắc nhất là hỏi người nhà xem bác sĩ có dặn loại máy nào không, rồi mua đúng loại đó.
Về tầng giá: máy tầng phổ thông thường chỉ đo và hiện số, bộ nhớ ít; tầng khá có bộ nhớ hai người, vòng bít rộng, màn hình to; tầng cao thêm kết nối điện thoại, vòng bít liền thân dễ quấn. Với người lớn tuổi, tầng khá thường là chỗ dừng hợp lý.
Đo cỡ vòng bít mà không cần hỏi thẳng
Vì sao cỡ vòng bít quan trọng. Vòng bít quá chật hay quá rộng so với cánh tay có thể cho số đo lệch so với thực tế. Hộp máy thường ghi khoảng chu vi cánh tay mà vòng bít đi kèm phù hợp.
Cách đo. Lấy thước dây quấn quanh phần giữa cánh tay trên, giữa vai và khuỷu tay, ghi lại số xăng ti mét. Người nhà ở cùng có thể đo giúp lúc bố mẹ mặc áo cộc tay, không cần nói để làm gì.
Không đo được thì ước bằng áo. Nhìn tay áo sơ mi cộc tay người nhận hay mặc: tay áo bó sát bắp tay là tay to, tay áo rộng lùng thùng là tay nhỏ. Cách này chỉ để ước; sau đó vẫn nên hỏi nơi bán có đổi vòng bít cỡ khác được không.
Người tay to hoặc tay rất gầy. Nhiều máy có vòng bít cỡ lớn hoặc cỡ nhỏ bán rời. Hỏi nơi bán vòng bít rời có sẵn không trước khi mua máy, để không phải đổi cả máy.
Một máy cho hai người. Ông bà dùng chung một máy là chuyện thường. Nếu hai người tay chênh nhau nhiều, vòng bít cỡ rộng điều chỉnh thường dùng được cho cả hai; máy có hai bộ nhớ riêng giúp mỗi người xem lại số của mình.
Danh sách kiểm khi chọn máy cho người lớn tuổi
Người lớn tuổi dùng máy đo huyết áp tại nhà thường gặp ba khó khăn: không đọc rõ số, không nhớ nút nào làm gì, và quên thay pin. Chọn máy theo đúng ba điều đó.
- Màn hình số to, độ tương phản cao. Đứng cách nửa sải tay vẫn đọc được số, không cần đeo kính.
- Một nút bắt đầu đo rõ ràng. Nút to, có màu khác, bấm là máy tự bơm, tự xả, tự hiện số.
- Bộ nhớ lưu số đo có ngày giờ. Hữu ích khi mang máy đi tái khám cho bác sĩ xem lại, đỡ phải ghi tay.
- Nguồn điện linh hoạt. Máy chạy cả pin và cổng cắm điện; kèm sẵn pin hoặc bộ đổi nguồn trong hộp.
- Hướng dẫn tiếng Việt. Sách hướng dẫn in tiếng Việt, chữ không quá nhỏ.
- Có hộp hoặc túi đựng. Giữ vòng bít khỏi bụi, không bị gập gãy ống khí.
- Có đăng ký lưu hành và nơi bảo hành rõ ràng. Hỏi nơi bán giấy tờ nhập khẩu, đăng ký thiết bị y tế; tránh hàng xách tay không rõ nguồn.
Máy có nhiều tính năng như kết nối điện thoại, cảnh báo nhịp tim bất thường, nói bằng giọng đọc có thể hữu ích, nhưng mỗi tính năng là thêm một nút, thêm một bước cài đặt. Với người lớn tuổi sống một mình, máy càng ít nút càng được dùng thường xuyên.
Chỉ bố mẹ tự đo cho đúng: năm bước dán cạnh máy
Máy tốt mà đo sai cách thì số vẫn sai. Khi trao máy, bạn ngồi đo cùng người nhận một lần, rồi viết năm bước dưới đây ra giấy, chữ to, dán ở chỗ cất máy.
- Ngồi nghỉ năm phút trước khi đo. Không đo ngay sau khi đi bộ, leo cầu thang, uống cà phê hay vừa tắm xong.
- Ngồi ghế có tựa lưng, hai chân đặt phẳng xuống sàn. Không bắt chéo chân, không nói chuyện trong lúc đo.
- Đặt tay lên bàn, ngang tầm tim. Quấn vòng bít trên da hoặc trên lớp áo mỏng, không quấn đè lên tay áo dày xắn lên.
- Bấm nút và ngồi yên tới khi máy hiện số. Không cử động tay, không cầm điện thoại.
- Ghi số hoặc để máy lưu. Đo cùng giờ mỗi ngày nếu bác sĩ dặn, mang sổ hoặc máy khi đi khám.
Đừng tự giải thích con số cho bố mẹ, và đừng để bố mẹ tự thêm bớt thuốc theo số đo. Viết thêm một dòng ở cuối tờ giấy: "Số đo bất thường hoặc thấy chóng mặt, đau đầu, tức ngực thì gọi con và đi khám." Việc đọc số là của bác sĩ.
Biếu kèm gì cho máy được dùng thật
Máy đo huyết áp một mình trong hộp thường bị cất vào ngăn tủ sau vài lần dùng. Vài món nhỏ đi kèm làm việc đo thành thói quen, và chi phí thêm không đáng kể so với cái máy.
- Một cuốn sổ ghi số đo, kẻ cột sẵn. Cột ngày, giờ, số trên, số dưới, nhịp tim, ghi chú (vừa ngủ dậy, sau bữa ăn). Kẻ to, mỗi trang một tuần, để bố mẹ không phải nheo mắt.
- Một vỉ pin dự phòng đúng loại. Máy hết pin giữa chừng là lý do hay gặp nhất khiến người lớn tuổi bỏ đo. Dán băng dính ghi loại pin lên mặt sau máy.
- Bộ đổi nguồn nếu máy không kèm. Mua đúng loại nhà sản xuất khuyên; bộ đổi nguồn không đúng điện áp có thể làm hỏng máy.
- Tờ năm bước đo và hình minh hoạ cách quấn vòng bít. In chữ to, ép nhựa, đặt chung hộp.
- Một chiếc ghế tựa cố định cạnh bàn. Nếu nhà chỉ có ghế đẩu, đo không có chỗ tựa lưng và đặt tay; chọn sẵn một góc ngồi đo cho bố mẹ ngay hôm trao.
Không cần mua máy có kết nối điện thoại chỉ để con cái xem số từ xa. Nhắn một tấm ảnh màn hình máy sau khi đo cũng đủ, và bố mẹ thấy được con hỏi han, hơn là thấy mình bị theo dõi.
Bảo hành, hiệu chuẩn và những gì nên giữ
Máy đo huyết áp là thiết bị y tế, nên bảo hành thường dài hơn đồ điện gia dụng thông thường. Đọc phiếu bảo hành xem máy và vòng bít được bảo hành bao lâu; vòng bít thường bảo hành ngắn hơn thân máy vì là phần hao mòn. Giữ hoá đơn, chụp ảnh gửi người nhà ở cùng bố mẹ.
Một số nơi bán hoặc trung tâm bảo hành có dịch vụ kiểm tra độ chính xác của máy định kỳ. Hỏi khi mua: sau một hai năm, bố mẹ mang máy tới đâu để kiểm. Cách tự so đơn giản là mang máy theo khi đi khám, đo bằng máy nhà ngay sau khi nhân viên y tế đo, rồi nhờ họ xem hai số có gần nhau không.
Ví dụ giả định: chị Thảo biếu mẹ máy đo bắp tay. Sáu tháng sau mẹ báo số đo cao bất thường liên tục. Mang máy đi khám mới biết mẹ quấn vòng bít ngược, ống khí nằm ở mặt ngoài cánh tay. Chị in thêm hình minh hoạ cách quấn, dán cạnh tờ năm bước. Lỗi kiểu này máy không báo, chỉ người nhà để ý mới thấy.
Câu ghi thiệp và lời dặn khi trao
Máy đo huyết áp là quà của sự lo lắng, nên câu thiệp nói về chuyện quan tâm, đừng nói như thể người nhận đang ốm. Tránh câu "để bố theo dõi bệnh" làm người lớn tuổi chạnh lòng. Hãy nói về chuyện con cháu yên tâm.
Biếu bố: "Con gửi bố chiếc máy này để con ở xa cũng yên tâm. Thỉnh thoảng bố đo rồi nhắn con số cho con nhé." Biếu ông bà: "Cháu mua máy đo để ông bà đo chung. Cháu đã dán cách đo ngay cạnh máy, ông bà làm theo là được." Biếu mẹ vợ: "Con mong mẹ khoẻ để còn lên chơi với cháu. Máy này có nhớ số đo, lần khám tới mẹ mang theo cho bác sĩ xem."
Người đang điều trị, phụ nữ có thai hay người có bệnh về tim mạch nên hỏi bác sĩ đang theo dõi mình về cách đo và tần suất đo, vì mỗi người có chỉ dẫn khác nhau. Trẻ nhỏ cần vòng bít riêng cỡ trẻ em và đo theo hướng dẫn của nhân viên y tế; máy biếu ông bà không dùng chung cho cháu nhỏ. Hộp máy nên cất ở chỗ khô, xa tầm tay trẻ, vòng bít cuộn lỏng, không gập gãy ống khí.
Câu hỏi thường gặp
Máy đo huyết áp cổ tay có kém hơn máy bắp tay không?
Không hẳn là kém, nhưng máy cổ tay đòi người đo giữ cổ tay ngang tim, lệch tư thế thì số dễ lệch. Với người lớn tuổi đo hằng ngày ở nhà, máy bắp tay thường dễ đo đúng hơn.
Làm sao biết vòng bít vừa tay bố mẹ?
Đo chu vi giữa cánh tay trên bằng thước dây, rồi so với khoảng chu vi in trên hộp máy. Không đo được thì hỏi nơi bán có đổi hoặc bán vòng bít rời cỡ khác không trước khi mua.
Máy đo huyết áp có tự chẩn đoán bệnh được không?
Không. Máy chỉ đo và hiện số; việc đọc số, kết luận và điều chỉnh thuốc là của bác sĩ. Người nhận nên ghi số đo hoặc để máy lưu, mang theo khi đi khám.
Có nên mua máy đo huyết áp xách tay từ nước ngoài về biếu?
Nên cân nhắc. Máy xách tay có thể không có hướng dẫn tiếng Việt, khó bảo hành, khó mua vòng bít thay thế. Máy bán chính thức trong nước có đăng ký và nơi bảo hành rõ ràng thì tiện cho bố mẹ hơn.
Máy đo huyết áp dùng pin hay cắm điện tốt hơn?
Máy dùng được cả hai là tiện nhất. Pin giúp mang đi lại, cắm điện thì không lo hết pin giữa chừng. Mua kèm một vỉ pin dự phòng và dặn bố mẹ tháo pin nếu lâu không dùng.
Đo huyết áp mỗi ngày mấy lần là đủ?
Tuỳ từng người và do bác sĩ đang theo dõi dặn; không có một con số chung cho mọi người. Khi trao máy, bạn nhắc bố mẹ hỏi bác sĩ ở lần khám tới để đo đúng lúc, đúng số lần.