Theo quan niệm dân gian ở nhiều nơi, tặng dao kéo bị kiêng vì vật sắc ngụ ý "cắt đứt" tình cảm; cách quen dùng để gỡ là người nhận đưa lại một đồng xu nhỏ, coi như mua chứ không phải được tặng. Lời kiêng này có người rất tin, có người không để ý. Bạn chỉ nên tặng dao khi biết người nhận thích nấu ăn và không ngại chuyện này.
Khi đã chọn tặng, một bộ dao tốt là món dùng hằng ngày, càng dùng càng thấy giá trị. Bài dưới đây nói cách hỏi khéo về lời kiêng, chọn bộ mấy con dao là đủ, thép và cán, thớt đi kèm, hộp và chuyện an toàn khi gửi xa, cùng vài câu ghi thiệp.
Lời kiêng tặng dao: hỏi khéo trước, làm cho nhẹ nhàng
Lời kiêng tặng vật sắc nhọn có ở cả nhiều nước châu Á, và ý chung là sợ món quà làm "cắt" quan hệ. Đây là nếp dân gian, chỉ để tham khảo; nhưng quà là chuyện lòng người nhận, nên nếu họ tin thì bạn tôn trọng.
Cách dò ý đơn giản là hỏi người nhà hoặc nghe xem người nhận có hay nhắc mấy chuyện kiêng cữ không. Với người trẻ, người mê nấu ăn, người vừa dọn nhà mới đang thiếu đồ bếp, bộ dao thường được đón nhận vui vẻ. Với ông bà, bố mẹ hai bên hay giữ nếp cũ, nên chọn món bếp khác như nồi, chảo, bộ thớt không kèm dao.
Nếu vẫn tặng, cách gỡ quen thuộc là kèm trong hộp một đồng xu, hoặc nói trước để người nhận đưa lại bạn một đồng tiền nhỏ, coi như họ "mua" bộ dao. Bạn nói nhẹ thế này: "Bộ dao này em gửi kèm đồng xu, anh chị đưa lại em một đồng là thành mua, không phải tặng đâu ạ." Câu đùa nhẹ làm cả hai bên thoải mái, người tin hay không tin đều không khó xử.
Tránh tặng dao trong đám cưới, lễ hỏi, hay cho đôi vợ chồng trẻ khi bạn chưa biết hai bên gia đình họ nghĩ sao về lời kiêng này.
Bộ mấy con dao là đủ: dao nào làm việc gì
Hộp quà thường có từ ba đến tám con dao kèm giá cắm. Thực tế bếp gia đình Việt dùng ba con là đủ việc; số dao nhiều hơn thường nằm yên trên giá. Bảng dưới giúp bạn đọc nhanh một bộ có những gì.
| Con dao | Việc chính | Có cần không |
|---|---|---|
| Dao bếp bản to (dao đầu bếp) | Thái thịt, rau, băm hành tỏi | Cần, là con dùng nhiều nhất |
| Dao gọt nhỏ | Gọt trái cây, tỉa, bóc vỏ | Cần |
| Dao chặt bản dày | Chặt xương gà, sườn | Cần với nhà hay nấu món có xương |
| Dao răng cưa dài | Cắt bánh mì, bánh bông lan | Có thì tiện, không có cũng được |
| Dao lọc thịt, lọc cá | Lọc phi lê, tách da | Chỉ người nấu kỹ mới dùng |
| Kéo bếp | Cắt rau thơm, cắt bao bì, cắt gà | Rất tiện, nhiều nhà dùng hơn cả dao gọt |
| Thanh mài dao | Liếc lại lưỡi hằng tuần | Nên có, nhưng nhiều thanh trong bộ rẻ chỉ để làm đủ |
Một bộ ba con dao tốt kèm kéo bếp đáng biếu hơn bộ tám con dao thép mỏng. Khi so hai bộ, đếm số con dao người nhận sẽ thật sự dùng, rồi so chất lượng từng con đó.
Thép và cán: nhìn gì để không mua phải dao mỏng nhanh cùn
Thép không gỉ là lựa chọn cho phần lớn gia đình. Dễ rửa, ít lo gỉ, giữ lưỡi vừa phải. Hợp người nhận bận rộn hay để dao ướt trên bồn. Đây là loại an toàn nhất khi đi biếu.
Thép carbon sắc và giữ lưỡi lâu, nhưng phải chăm. Lau khô ngay sau khi dùng, nếu không sẽ lên đốm gỉ và đổi màu khi cắt chanh, hành. Chỉ hợp người mê bếp và chịu chăm dao.
Cầm thử độ cân. Cầm dao bếp ngang ngón trỏ ngay chỗ tiếp giáp lưỡi và cán: dao tốt cân gần điểm đó, không chúi hẳn về mũi hay về cán. Dao chúi mũi thái lâu mỏi cổ tay.
Nhìn chỗ nối lưỡi và cán. Cán nối liền khít, không khe hở đọng nước và cặn thức ăn. Cán gỗ đẹp nhưng không chịu máy rửa bát và ngâm nước; cán nhựa, cán composite dễ chăm hơn.
Lưỡi phải thẳng. Đặt sống dao lên mặt bàn phẳng, nhìn dọc từ mũi tới cán, lưỡi không cong vênh. Mép lưỡi đều, không mẻ, không có vết mài thô.
Đừng tin vào độ sắc lúc mới mở hộp. Gần như dao nào mới cũng sắc. Cái khác nhau là sau vài tháng dùng: thép mềm, mỏng thì cùn nhanh, cắt cà chua bắt đầu bẹp. Độ dày sống dao và cảm giác chắc tay khi cầm là gợi ý tốt hơn.
Thớt đi kèm: chọn thớt cho đúng con dao
Bộ dao tốt mà kèm thớt kính hoặc thớt đá thì lưỡi cùn rất nhanh. Thớt là nửa còn lại của món quà, và nếu người nhận kiêng dao thì một bộ thớt tốt đứng một mình cũng là quà đủ đầy.
- Thớt gỗ nguyên khối êm lưỡi dao, dày, nặng, hợp chặt và thái. Gỗ cần lau khô, dựng đứng, thỉnh thoảng thoa dầu ăn trong để không nứt.
- Thớt gỗ ghép thanh nhẹ hơn, ít cong vênh hơn nếu keo ghép tốt; soi mạch ghép kín, không hở.
- Thớt nhựa dày dễ rửa, có thể dùng riêng cho đồ sống; nên có hai ba cái khác màu để tách đồ sống và đồ chín.
- Tránh thớt kính, thớt đá nếu đi kèm dao tốt, vì mặt cứng làm mẻ và cùn lưỡi rất nhanh.
- Thớt tre ép nhẹ, rẻ, nhưng mặt cứng hơn gỗ, hợp thái nhẹ hơn là chặt.
- Kích thước: thớt quá to không vừa bồn rửa nhà phố nhỏ, nên ước chừng bồn rửa nhà người nhận trước khi chọn.
Thớt gỗ mới thường có mùi gỗ nhẹ. Trước khi gói, lau một lượt dầu ăn trong lên mặt thớt và để khô qua đêm, người nhận dùng ngay được và gỗ bớt khô.
Hộp, an toàn và gửi xa
Hộp dao nên có lót cài từng con dao, mũi không chạm nhau. Nếu là bộ dao cắm giá, kiểm từng khe giá vừa đúng con dao, không lỏng tuột ra khi nghiêng. Với nhà có trẻ nhỏ, bộ dao có giá cắm đứng hoặc thanh nam châm treo cao an toàn hơn hộp nằm để trên bàn.
Gửi dao qua đường bưu điện hay chuyển phát thường cần khai rõ là đồ dùng nhà bếp và bọc mũi dao chắc chắn; mỗi đơn vị vận chuyển có quy định riêng, có nơi nhận, có nơi không. Mang lên máy bay thì dao phải ký gửi, không được để trong hành lý xách tay. Hỏi trước hãng bay và nơi gửi để không bị giữ lại ở quầy.
Đóng thùng gửi xa thì bọc từng con dao bằng bìa cứng gấp đôi, quấn băng dính quanh lưỡi, rồi mới xếp vào hộp; ngoài thùng ghi rõ hướng đặt và để người nhận biết bên trong có vật sắc, tránh rạch dao rọc giấy vào thùng khi mở.
Khi trao, đặt hộp xuống bàn, đừng đưa dao trần tay đôi. Nếu người nhận muốn mở xem ngay, bạn mở hộp và để họ tự lấy dao ra, cán hướng về phía họ. Đây vừa là phép lịch sự vừa là an toàn, và cũng hợp với lời kiêng của những người hay để ý.
Giữ bộ dao tới ngày trao và dặn người nhận cách dùng
Dao thép tốt vẫn có thể lên đốm gỉ nếu để trong hộp kín ở nơi ẩm hàng tuần, nhất là mùa nồm hoặc khi gửi đi xa. Vài bước dưới đây giữ bộ dao như mới tới tay người nhận.
- Mở hộp kiểm ngay khi mua. Soi từng lưỡi dưới đèn, tìm đốm gỉ, vết mẻ, vết xước sâu. Hàng trưng bày lâu đôi khi đã có đốm nhỏ ở chỗ nối cán.
- Không tháo lớp bọc lưỡi của nhà sản xuất. Lớp nhựa hay bìa bọc lưỡi vừa chống gỉ vừa giữ an toàn khi mở hộp; để nguyên cho người nhận tự tháo.
- Để hộp ở chỗ khô. Tránh gầm cầu thang ẩm, cốp xe, cạnh bếp nấu. Mùa nồm thì cho thêm một gói hút ẩm nhỏ vào hộp, nhớ dặn người nhận vứt đi.
- Dao thép carbon thì lau dầu mỏng. Nếu là dao thép carbon và phải để quá hai tuần, lau một lớp dầu ăn rất mỏng lên lưỡi, bọc giấy, rồi dặn người nhận rửa lại trước khi dùng.
- Viết sẵn một tờ dặn ngắn. Ba dòng: rửa tay không ngâm, lau khô ngay, không chặt xương bằng dao thái. Người nhận ít đọc hướng dẫn in, nhưng tờ dặn viết tay thì đọc.
Ví dụ giả định: chị Vy mua bộ dao cho em trai ở xa từ đầu tháng Chạp, cất trong tủ bếp gần nồi cơm điện. Đến hai mươi tám Tết mở ra gói thì con dao chặt đã có hai đốm nâu ở gáy. Chị phải chà bằng giấy nhám mịn, lau dầu, vẫn còn vết mờ. Cất đúng chỗ ngay từ đầu thì không mất công đó.
Câu ghi thiệp cho bộ dao, bộ thớt
Thiệp đi kèm dao nên nhắc tới bữa cơm, đừng nhắc tới "cắt", "chặt", "sắc bén" trong lời chúc, vì đúng những chữ đó lại gợi lời kiêng. Viết về căn bếp, về mâm cơm, về người nấu.
Biếu bạn thân vừa có nhà mới: "Chúc căn bếp mới của hai bạn đỏ lửa mỗi tối. Đồng xu trong hộp là để hai bạn trả lại mình nhé." Biếu chị đồng nghiệp mê nấu nướng: "Em mong được ăn thử món chị nấu bằng bộ đồ này. Chúc chị vào bếp lúc nào cũng vui." Biếu bộ thớt cho mẹ: "Con thay cho mẹ tấm thớt mới. Mẹ nấu cho cả nhà bao năm rồi, giờ đến lượt con lo đồ bếp cho mẹ."
Nếu tặng kèm thanh mài, viết thêm một dòng hướng dẫn ngắn: liếc mỗi tuần vài lần mỗi bên, giữ góc nghiêng đều. Người nhận ít khi đọc giấy hướng dẫn trong hộp, nhưng đọc kỹ thiệp tay.
Bộ thớt riêng không kèm dao thì thiệp tự do hơn, vì không vướng lời kiêng: chúc bếp ấm, chúc cả nhà quây quần, hoặc nhắc một món ăn người nhận nấu ngon mà bạn từng được ăn.
Câu hỏi thường gặp
Tặng dao kèm đồng xu có ý nghĩa gì?
Theo quan niệm dân gian, người nhận đưa lại một đồng xu thì coi như mua bộ dao, không phải được tặng, nên không còn ý "cắt đứt" tình cảm. Đây là nếp để tham khảo, làm để người tin thấy yên lòng.
Có nên tặng dao trong dịp cưới hỏi?
Nên tránh. Cưới hỏi là dịp hai gia đình rất để ý chuyện kiêng cữ, và bạn khó biết hết suy nghĩ của từng bên. Chọn món bếp khác như bộ nồi, bộ bát đĩa, bộ thớt không kèm dao.
Bộ dao bao nhiêu con là đủ cho gia đình?
Ba con là đủ việc: dao bếp bản to, dao gọt nhỏ, dao chặt. Thêm kéo bếp thì tiện hơn nhiều. Bộ đông con hơn chỉ hợp người nấu kỹ, còn đa số nhà để những con còn lại nằm yên trên giá.
Dao mới có cần mài trước khi dùng không?
Không cần, dao mới thường đã sắc. Sau vài tuần dùng, liếc nhẹ bằng thanh mài để giữ lưỡi; khi đã cùn rõ thì mài đá hoặc mang tới thợ mài. Không chặt xương bằng dao thái mỏng.
Dao bếp cho vào máy rửa bát được không?
Nhiều nhà sản xuất khuyên rửa tay vì nước nóng, chất tẩy và va đập trong máy làm lưỡi nhanh cùn, cán gỗ nứt. Rửa tay bằng nước ấm, lau khô ngay, cất giá hoặc thanh treo.
Thớt gỗ bị mốc đen thì xử lý sao?
Chà muối hạt với chanh lên vết mốc, rửa sạch, phơi nơi thoáng cho khô hẳn. Mốc ăn sâu vào thớ gỗ hoặc thớt đã nứt sâu thì nên thay thớt mới vì khó làm sạch hoàn toàn.