Đồ mây tre đan thành quà biếu khi nó là món người nhận dùng hằng ngày và trông đẹp khi bày ra: giỏ có nắp đựng đồ, khay bày bánh trái, làn đi chợ, đèn bàn, hộp đựng trà; còn rổ rá thông thường thì nên để mua cho nhà mình. Cái khó nhất của đồ đan không phải chọn mẫu mà là mốc: món đẹp ở cửa hàng có thể lên đốm đen chỉ sau hai tuần cất trong tủ chờ Tết.
Bài dưới đi qua những món đáng biếu, cách kiểm nan và mối đan ngay khi mua, cách giữ món quà khô ráo đến ngày trao, cách trình bày cho thành một món quà, và vài lời ghi kèm.
Món mây tre nào đáng làm quà
Đồ đan có rất nhiều món, nhưng chỉ một số có dáng và độ hoàn thiện đủ để thành quà biếu. Bảng dưới xếp theo người nhận.
| Món | Hợp ai | Vì sao hợp | Chú ý |
|---|---|---|---|
| Giỏ có nắp, hộp đan nhiều cỡ lồng nhau | Mẹ, mẹ chồng, người thích nhà gọn | Đựng đồ khô, len, đồ khâu vá, giấy tờ | Nắp đậy khít, có lót vải trong càng tốt |
| Làn đi chợ có quai chắc | Người lớn tuổi hay đi chợ, người bỏ túi ni lông | Dùng mỗi ngày, bền nhiều năm | Quai phải bọc da hoặc quấn mây kín, không cấn tay |
| Khay, mẹt bày bánh trái | Nhà hay tiếp khách, nhà có ban thờ cần mâm trái cây | Dùng ngày Tết, ngày giỗ | Đồ tiếp xúc thực phẩm nên là tre mộc hoặc phủ lớp an toàn |
| Đèn bàn, đèn treo đan | Người trẻ, căn hộ, quán cà phê nhỏ | Làm phòng ấm ngay khi bật | Dùng bóng LED ít toả nhiệt, dây điện có kiểm định |
| Hộp đựng trà, hộp khăn giấy | Đồng nghiệp, người làm văn phòng | Nhỏ, gọn, dùng ngay trên bàn | Món nhỏ hay làm ẩu ở góc, kiểm kỹ |
| Làn picnic có ngăn | Gia đình trẻ có con nhỏ | Dùng cho đi chơi cuối tuần | To, cần chỗ cất, hỏi trước nhà có rộng không |
Nếu chưa biết người nhận dùng gì, bộ hộp đan có nắp nhiều cỡ là lựa chọn dễ dùng nhất. Tránh mua những món quá to như ghế, tủ đan làm quà nếu chưa hỏi, vì người nhận phải lo chỗ đặt và cách chở về.
Kiểm món mây tre khi mua
Đồ đan tốt hay kém lộ ra ở mối kết, đầu nan và đáy. Kiểm theo thứ tự:
- Nhìn mặt đan. Nan đều bản, đều màu, khoảng cách các hàng đan đều. Một vài nan khác màu là bình thường với vật liệu tự nhiên, nhưng không được có nan gãy, nan bị tước xơ.
- Tìm đầu nan. Đầu nan phải được giấu vào trong mối đan hoặc cắt sát, gọn. Đầu nan thò ra sẽ móc vào quần áo, cào tay người dùng.
- Lật đáy, ấn thử. Đáy giỏ, đáy khay phải phẳng, đặt lên bàn không lênh khênh. Ấn nhẹ giữa đáy: lún sâu hay kêu răng rắc là khung yếu.
- Cầm quai, nhấc lên lắc nhẹ. Quai không xoay, không lỏng chân. Giỏ đi chợ cần cầm thử một lúc xem quai có cấn tay không.
- Soi đốm và ngửi. Đốm đen nhỏ li ti dọc nan, mùi ẩm hắc là mốc đã bắt đầu. Mùi sơn, vecni gắt là lớp phủ mới, cần để thoáng vài ngày.
- Hỏi về xử lý chống mốc. Hỏi người bán món đã được luộc, sấy, xông hay phủ lớp chống mốc chưa. Món mộc chưa xử lý đẹp tự nhiên nhưng mau mốc hơn.
Món qua được sáu bước này vẫn nên mang về phơi chỗ thoáng một buổi trước khi cất chờ trao. Đó là bước ít ai làm nhưng giảm đáng kể nguy cơ mốc trong những ngày nồm ẩm cuối năm.
Tầng hàng và yếu tố làm giá
Đồ mây tre trông giống nhau nhưng giá chênh nhau nhiều. Không nói bằng con số, có thể chia ba tầng theo cách làm.
Tầng phổ thông là hàng đan nhanh, nan bản to, khung đơn giản, ít xử lý chống mốc, hay phủ một lớp vecni bóng cho đẹp mắt. Hợp làm quà nhỏ, quà tặng kèm, hoặc đồ người nhận dùng một hai mùa.
Tầng khá là hàng nan đều, mối đan chặt, đầu nan giấu kỹ, khung chắc, đã được luộc hoặc sấy chống mốc. Phần lớn món quà biếu gia đình nên nằm ở tầng này: làn đi chợ, bộ hộp có nắp, khay bày bánh.
Tầng cao là hàng nan chẻ mảnh, đan kiểu khó như đan lóng mốt, đan hoa, có lót vải may riêng, quai bọc da, đôi khi kết hợp gỗ, gốm. Hợp biếu người thích đồ thủ công kỹ, quà tân gia nhà có nội thất mộc.
Những yếu tố đẩy giá lên: nan càng mảnh và đều càng tốn công chẻ; kiểu đan càng dày càng mất thời gian; xử lý chống mốc kỹ; phụ kiện như lót vải, quai da, nắp gỗ. Mây tự nhiên thường đắt hơn mây nhựa, tre già xử lý kỹ đắt hơn tre non. Nếu ngân sách có hạn, chọn món nhỏ hơn ở tầng khá thay vì món to ở tầng phổ thông, vì đồ đan kém bung nan và mốc rất nhanh.
Hợp và không hợp ai
Đồ đan là món mộc, dễ thương, nhưng không phải nhà nào cũng có chỗ cho nó.
- Hợp người lớn tuổi quen dùng đồ đan từ xưa, người hay đi chợ, người làm vườn, người thích nấu ăn.
- Hợp gia đình trẻ thích phong cách tự nhiên, nhà nhiều cây xanh, ban công rộng.
- Hợp người đang cố bớt dùng túi ni lông: một chiếc làn tốt là món quà có ích mỗi ngày.
- Hợp người nước ngoài ở mức món nhỏ, nhẹ, như hộp đựng trà, lót ly, khay nhỏ.
- Ít hợp nhà ở tầng trệt sát đường, ẩm thấp quanh năm; đồ đan để đó rất dễ mốc.
- Ít hợp người nhận dị ứng bụi, vì mặt đan bám bụi khó lau sạch hơn mặt phẳng.
- Không hợp làm quà duy nhất cho dịp trang trọng với người chưa thân; nên kèm một món khác hoặc chọn món đan tầng cao có lót vải chỉn chu.
Nếu không chắc, hãy hỏi qua người nhà về độ ẩm của căn nhà người nhận. Nhà khô, thoáng thì đồ đan bền nhiều năm; nhà ẩm thì nên chọn món nhỏ, đã xử lý kỹ, hoặc món kết hợp gỗ.
Giữ đồ đan khỏi mốc tới ngày trao
Mây tre hút ẩm từ không khí. Mốc thường lên khi món đồ bị bọc kín trong túi ni lông và để ở chỗ tối, ẩm. Lịch giữ đơn giản theo ngày:
- Ngày mua: tháo hết túi ni lông, phơi chỗ thoáng có gió, nắng nhẹ buổi sáng một hai tiếng, không phơi nắng gắt buổi trưa vì nan dễ nứt.
- Những ngày chờ: để trên kệ cao, thoáng, không áp sát tường. Có thể bỏ vài gói hút ẩm loại an toàn vào lòng giỏ, đậy nắp hờ.
- Mùa nồm: mỗi ngày mở nắp cho thoáng, lau khô bằng khăn mềm nếu thấy nan rịn ẩm. Có máy hút ẩm thì đặt chung phòng.
- Trước khi trao một ngày: kiểm kỹ mọi khe đan, nhất là đáy và mặt trong nắp. Thấy đốm mốc nhỏ thì lau bằng khăn hơi ẩm pha chút giấm loãng, phơi khô hẳn rồi mới gói.
- Khi gói: bọc giấy kraft, giấy mềm hoặc vải, không bọc ni lông kín. Nếu phải gửi xa, cho thêm gói hút ẩm và đục vài lỗ thoáng trên hộp ngoài.
Nhớ dặn người nhận: đồ mây tre nên đặt chỗ thoáng, thỉnh thoảng mang ra phơi gió, không để trong nhà tắm hay sát bếp có hơi nước. Một dòng dặn này giữ món quà thêm vài năm.
Trình bày để đồ đan thành món quà
Cho món đồ có việc ngay. Giỏ có nắp thì xếp sẵn bên trong vài cuộn len, bộ kim khâu, hay mấy gói trà nhỏ. Khay đan bày sẵn vài quả bưởi, gói mứt. Người nhận mở ra thấy ngay món này dùng làm gì.
Đừng nhồi quá đầy. Món chính là đồ đan. Lấp kín giỏ bằng đồ ăn sẽ làm món quà thành giỏ quà Tết, đồ đan bị coi như vỏ đựng.
Lót vải mộc trong lòng giỏ. Một tấm vải bố hay vải thô màu kem lót trong làm giỏ trông chỉn chu, đồng thời che những chỗ đầu nan bên trong.
Buộc ngoài bằng dây cói hoặc dây gai. Đồ đan hợp với vật liệu mộc. Ruy băng nhựa bóng kim tuyến nhìn lạc tông.
Kèm thẻ dặn dùng. Ghi ngắn món này đan bằng gì, phơi thế nào, tránh gì. Đó vừa là lời dặn vừa là một phần câu chuyện món quà.
Bê, chở cho nguyên dáng. Đồ đan nhẹ nhưng dễ bẹp nếu bị đè. Đặt trên cùng khi chở, nhét giấy vo vào lòng giỏ để giữ dáng, không treo giỏ ở móc xe máy đung đưa suốt đường dài.
Câu ghi thiệp mẫu và lỗi hay gặp
Thiệp kèm làn đi chợ biếu mẹ: "Con biếu mẹ chiếc làn mây để đi chợ mỗi sáng, đỡ phải xách túi ni lông. Quai con đã chọn loại quấn mây kín, mẹ xách lâu không đau tay."
Thiệp kèm bộ hộp đan biếu mẹ chồng: "Con gửi mẹ bộ ba hộp mây lồng vào nhau để mẹ cất len, cất đồ khâu cho gọn. Mẹ để chỗ thoáng, thỉnh thoảng mở nắp phơi gió là hộp bền lắm."
Thiệp kèm đèn bàn đan cho bạn mới về nhà mới: "Mừng bạn có góc nhà riêng. Chiếc đèn đan tay này để bàn đọc sách, bật lên là phòng ấm ngay."
Lỗi hay gặp nhất là bọc ni lông kín rồi cất tủ cả tháng, đến lúc mở ra đã lốm đốm mốc. Lỗi thứ hai là chọn món to, đẹp ở cửa hàng nhưng nhà người nhận không có chỗ để. Lỗi thứ ba là mua đồ đan nhuộm màu sặc sỡ để đựng thức ăn mà không hỏi lớp phủ. Lỗi thứ tư là để nguyên tem giá dán lên nan, bóc ra để lại vệt keo khó lau trên bề mặt sần.
Nếu người nhận là người làm việc trong cơ quan nhà nước, một món đồ đan giá vừa phải là quà nhẹ nhàng; dù vậy, theo pháp luật về phòng, chống tham nhũng, người có chức vụ bị hạn chế nhận quà, nên giữ món quà ở mức tình cảm.
Câu hỏi thường gặp
Đồ mây tre đan có hợp làm quà Tết không?
Hợp, nhất là khay bày bánh trái, giỏ có nắp và làn đi chợ, vì ngày Tết nhà nào cũng cần bày và đựng. Chỉ cần giữ khô để không mốc trong những ngày nồm cuối năm.
Đồ mây tre bị mốc có cứu được không?
Mốc nhẹ ở bề mặt có thể lau bằng khăn hơi ẩm pha chút giấm loãng rồi phơi khô hẳn. Mốc đã ăn sâu vào nan, đen mảng lớn hoặc có mùi nặng thì không nên dùng làm quà nữa.
Giỏ mây đựng thức ăn có an toàn không?
Đồ tre mộc, mây mộc không sơn thường dùng bày bánh trái khô được. Đồ có nhuộm màu, phủ sơn bóng thì nên lót giấy hoặc lá trước khi đặt thức ăn và hỏi người bán về lớp phủ.
Có nên biếu đèn mây đan làm quà tân gia không?
Được nếu bạn biết phong cách nhà người nhận. Chọn đèn bàn hoặc đèn kẹp dễ đặt, dùng bóng LED ít toả nhiệt, tránh đèn treo cần đi dây lại trần.
Mang đồ mây tre ra nước ngoài có bị giữ không?
Một số nước kiểm dịch kỹ đồ làm từ thực vật. Nên chọn món đã xử lý, sạch, không còn vỏ, giữ hoá đơn và khai báo khi được hỏi; hỏi trước quy định nước đến nếu là món lớn.