Đồ gỗ nhỏ cho bàn trà và bàn làm việc là quà biếu dùng được mỗi ngày, nhưng chỉ khi gỗ thật, mộng ghép khít và lớp phủ hợp việc dùng: khay trà phải chịu nước nóng, hộp bút phải nhẵn tay, kệ sách để bàn phải vững. Đồ gỗ ép dán vân in trông giống hệt khi mới mua, nhưng một mùa nồm là phồng mép.
Bài này đứng từ món: món nào hợp ai, cách nhận gỗ tự nhiên với gỗ ép phủ vân, cách xem mộng và lớp phủ ngay ở quầy, giữ gỗ khỏi nứt khi chờ trao, trình bày và câu ghi kèm. Đồ gỗ mỹ nghệ để trưng bày như tượng, tranh gỗ nằm ở chủ đề khác.
Món gỗ nhỏ nào hợp ai
Mỗi món hợp một thói quen. Chọn đúng thói quen, món quà sẽ nằm trên bàn người nhận chứ không nằm trong ngăn kéo.
| Món | Hợp ai | Dùng thế nào | Chú ý |
|---|---|---|---|
| Khay trà có rãnh thoát nước | Người uống trà mỗi ngày, ông bà, bố mẹ | Đặt bộ ấm chén, tráng chén ngay trên khay | Gỗ chịu nước, có ngăn chứa nước thải tháo rời |
| Kệ ấm, khay nhỏ đặt chén | Người pha trà một mình, bàn nhỏ | Gọn, đặt cạnh bàn làm việc | Chân có đệm, không trượt trên mặt kính |
| Hộp đựng trà có nắp | Người mê trà, người hay biếu trà lại | Đựng trà rời, giữ hương | Nắp khít, lòng không mùi gỗ quá nồng |
| Hộp bút, khay để giấy tờ | Thầy cô, người làm văn phòng | Gọn bàn làm việc | Mép bo tròn, không xơ gỗ |
| Kệ sách để bàn, giá đỡ máy tính bảng | Người đọc nhiều, sinh viên | Đỡ sách mở, đỡ thiết bị | Bản lề, chốt chỉnh góc phải chắc |
| Bộ đế lót ly | Đồng nghiệp, gia đình trẻ | Dùng hằng ngày, nhiều người | Mặt dưới lót nỉ, không thấm vết nước |
Khay trà là món đáng đầu tư nhất trong nhóm này vì được dùng nhiều lần mỗi ngày. Nếu ngân sách có hạn, một khay nhỏ gỗ tốt hơn một bộ nhiều món gỗ ép. Với người không uống trà, hộp bút và kệ sách để bàn là lựa chọn ít khi sai.
Gỗ thật, gỗ ghép và gỗ ép phủ vân
Đồ gỗ nhỏ trên thị trường có ba nhóm chính. Gỗ tự nhiên nguyên tấm có vân chạy liền, mặt cắt ở cạnh thấy thớ gỗ khớp với mặt trên. Gỗ ghép là nhiều thanh gỗ tự nhiên ghép lại, nhìn cạnh thấy các đường nối thẳng song song hoặc mộng răng lược nhỏ; loại này vẫn là gỗ thật, ít cong vênh, hợp làm khay và hộp. Gỗ ép phủ veneer hoặc phủ giấy in vân thì lõi là ván dăm, ván sợi, chỉ lớp ngoài mỏng có vân.
Cách nhận nhanh: nhìn cạnh và mặt đáy. Gỗ thật có thớ chạy tiếp từ mặt trên xuống cạnh. Gỗ ép phủ vân có cạnh dán một dải nẹp, hoặc vân ở cạnh không khớp với mặt trên. Vân in giấy thì lặp đi lặp lại một mẫu, soi gần thấy chấm in đều.
Ngửi gỗ cũng giúp. Nhiều loại gỗ tự nhiên có mùi riêng dễ chịu, mùi nhựa thơm, mùi hăng nhẹ. Mùi keo hắc, mùi hoá chất cay mắt thường đi với ván ép mới, đặc biệt khi mở hộp kín.
Về tầng hàng: gỗ ép phủ vân ở tầng phổ thông, hợp làm quà tặng nhiều người. Gỗ ghép tốt và gỗ tự nhiên thông dụng ở tầng khá, phù hợp phần lớn quà biếu. Gỗ tự nhiên vân đẹp, nguyên tấm lớn, làm tay hoàn toàn ở tầng cao. Yếu tố làm giá chênh nhau là loại gỗ, độ dày, tấm nguyên hay ghép, mộng làm tay hay bắt vít, và lớp hoàn thiện.
Tránh đồ làm từ gỗ thuộc nhóm quý hiếm bị hạn chế khai thác mà không rõ nguồn gốc. Người bán không trả lời được gỗ từ đâu thì nên chọn món khác.
Kiểm đồ gỗ nhỏ ngay tại quầy
Năm việc dưới đây làm trong vài phút, không cần dụng cụ.
- Xem mộng ghép ở góc. Góc hộp, góc khay là nơi chịu lực. Mộng đuôi én, mộng âm dương khít, không thấy khe hở là làm kỹ. Góc chỉ dán keo và bắn đinh nhỏ là làm nhanh, dễ bung khi khô hanh.
- Rà tay toàn bộ. Vuốt ngón tay theo mọi cạnh, cả mặt trong và đáy. Chỗ xơ gỗ, dằm nhỏ, vết keo khô sẽ hiện ra ngay. Hộp bút và kệ sách là đồ chạm tay nhiều, càng phải nhẵn.
- Đặt lên mặt phẳng, ấn bốn góc. Khay hay hộp phải nằm phẳng, không cập kênh. Cập kênh là gỗ đã cong, càng để lâu càng cong thêm.
- Mở nắp, mở ngăn. Nắp hộp trà đậy khít mà không phải ấn mạnh; ngăn kéo trượt êm. Khay trà có ngăn chứa nước thì rút ra, xem lòng ngăn có được phủ chống nước không.
- Hỏi lớp phủ. Hỏi người bán phủ dầu, phủ sáp hay phủ sơn bóng. Câu trả lời quyết định cách dùng và lời dặn bạn ghi kèm.
Món nào bung mộng, cập kênh hay xơ cạnh thì đừng tự nhủ người nhận sẽ không để ý. Người dùng hằng ngày sẽ thấy ngay trong tuần đầu, và món quà trở thành món phải sửa.
Lớp phủ nào hợp việc dùng nào
Gỗ đẹp mà phủ sai lớp hoàn thiện thì vẫn hỏng nhanh. Mấy gợi ý theo từng món:
- Khay trà, kệ ấm: tiếp xúc nước nóng thường xuyên, nên chọn lớp phủ chịu nước tốt và có hướng dẫn dùng của người bán. Lớp dầu tự nhiên đẹp, ấm tay nhưng cần lau khô và dưỡng lại định kỳ; lớp sơn phủ bóng bền nước hơn nhưng trầy thì khó dặm.
- Hộp đựng trà: lòng hộp nên để mộc hoặc phủ sáp nhẹ, không phủ sơn có mùi, vì trà hút mùi rất nhanh. Mở hộp ngửi, mùi lạ thì không hợp đựng trà.
- Đế lót ly: mặt trên chịu nước, mặt dưới lót nỉ hoặc bần để không làm xước bàn.
- Hộp bút, kệ sách: lớp dầu hay sáp đủ dùng, ít bám bụi, giữ màu gỗ tự nhiên.
- Đồ đựng thức ăn như khay bày bánh: hỏi rõ lớp phủ có dùng cho thực phẩm không. Không chắc thì dặn người nhận lót giấy trước khi đặt đồ ăn.
Ghi lớp phủ vào thẻ dặn dùng, kèm một câu như: lau khô sau khi dùng, không ngâm nước, không để cạnh bếp lửa, vài tháng lau dầu dưỡng một lần nếu là gỗ phủ dầu. Người nhận biết cách giữ thì món gỗ càng dùng càng lên màu đẹp.
Giữ đồ gỗ khỏi nứt khi chờ trao
Gỗ co giãn theo độ ẩm. Đồ gỗ nhỏ mua trong mùa nồm rồi đem cất trong phòng máy lạnh khô, hoặc ngược lại, có thể nứt chân chim, hở mộng chỉ sau vài tuần. Khoảng thời gian chờ trao, thường sát Tết, lại là lúc thời tiết đổi nhiều nhất.
Cất ở phòng có nhiệt độ và độ ẩm ổn định, tránh nóc tủ lạnh, cạnh cửa sổ có nắng chiều, dưới điều hoà thổi thẳng. Để trong hộp có lót giấy, không bọc ni lông kín; nếu là mùa nồm thì kèm gói hút ẩm.
Gỗ phủ dầu nên lau lại bằng khăn mềm khô trước khi đóng hộp, để bề mặt đều màu. Nếu thấy một vết trầy nhỏ, đừng tự lấy bút màu tô, vì vết tô lộ rõ hơn vết trầy. Mang lại chỗ bán nhờ xử lý, hoặc dặm bằng dầu dưỡng cùng loại.
Đồ gỗ gửi đi xa, nhất là gửi ra nước ngoài nơi khí hậu khô, nên dặn người nhận để vài ngày cho gỗ quen nhiệt độ phòng trước khi dùng nước nóng.
Đặt làm riêng theo bàn của người nhận
Khay trà hay kệ sách vừa khít mặt bàn người nhận là món quà rất được nhớ. Nếu muốn đặt xưởng làm riêng, làm theo trình tự này để không nhận về món lệch ý:
- Xin số đo mặt bàn, vị trí đặt và chiều cao bộ ấm, hoặc chụp ảnh chỗ đặt có kèm thước dây. Khay trà nên nhỏ hơn mặt bàn vài phân mỗi bên để còn chỗ đặt đĩa bánh.
- Chọn loại gỗ theo màu đồ gỗ sẵn có trong nhà người nhận. Nhà có bàn ghế màu tối thì khay tông trầm; nhà sáng màu thì gỗ sáng, vân thưa.
- Đặt cọc ít, xin xưởng gửi ảnh mẫu gỗ thật sẽ dùng, không phải ảnh mẫu trên mạng. Hỏi rõ mộng làm tay hay bắt vít, lớp phủ gì.
- Hỏi thời gian làm và cộng thêm vài tuần dự phòng. Đồ gỗ cần thời gian để lớp dầu khô, mùi bay bớt; nhận món gỗ ướt dầu sát ngày trao là chuyện thường gặp vào mùa Tết.
- Khi nhận, kiểm như hàng mua sẵn: mộng, mặt phẳng, cạnh, mùi. Món làm riêng thì càng không đổi được, nên kiểm kỹ trước khi thanh toán phần còn lại.
Đặt làm riêng thường ở tầng khá trở lên vì tốn công đo và làm lẻ một chiếc. Nếu ngân sách không cho phép, chọn món sẵn có cỡ chuẩn và đo trước xem có vừa bàn người nhận không cũng đã là chu đáo.
Trình bày, thiệp mẫu và lỗi hay gặp
Kèm một thứ để dùng ngay. Khay trà kèm một gói trà nhỏ, hộp bút kèm hai cây bút tốt, kệ sách kèm một cuốn sách người nhận thích. Món gỗ có việc ngay từ hôm mở quà.
Hộp giản dị. Hộp giấy kraft, hộp bìa màu đất, lót giấy rơm hoặc vải mộc. Tránh hộp nhựa trong, vì gỗ trông kém ấm.
Thiệp kèm khay trà biếu bố: "Con biếu bố chiếc khay gỗ để sáng sáng bố pha trà. Khay phủ dầu, bố lau khô sau khi tráng chén là khay càng dùng càng bóng."
Thiệp kèm hộp bút biếu thầy: "Em gửi thầy hộp bút gỗ ghép tay, để bàn chấm bài của thầy gọn hơn. Em vẫn nhớ thầy dạy viết chậm mà chắc."
Lỗi: chọn khay gỗ ép cho người pha trà mỗi ngày. Nước thấm vào mép, khay phồng chỉ sau một mùa. Khay trà nên là gỗ thật hoặc gỗ ghép phủ chống nước.
Lỗi: hộp đựng trà có mùi sơn. Trà hút mùi, người nhận pha ra thấy vị lạ. Ngửi lòng hộp trước khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Khay trà gỗ có bị mốc không?
Có thể mốc nếu để nước đọng lâu trong ngăn chứa hoặc cất chỗ ẩm. Đổ nước thải, lau khô sau mỗi lần dùng và để khay chỗ thoáng là đủ giữ khay sạch nhiều năm.
Làm sao biết đồ gỗ là gỗ thật hay gỗ ép?
Nhìn cạnh và mặt đáy: gỗ thật có thớ chạy liền từ mặt trên xuống cạnh, gỗ ép có lõi ván dăm hoặc dải nẹp dán cạnh. Vân in thì lặp lại một mẫu, soi gần thấy chấm in.
Có nên khắc tên người nhận lên đồ gỗ biếu?
Khắc một chữ ngắn hoặc tên viết tắt ở mặt đáy, mặt trong nắp thì tinh tế. Khắc lớn ở mặt trên khiến món đồ khó dùng lâu dài và không cho lại người khác được.
Đồ gỗ biếu người ở nước ngoài cần lưu ý gì?
Một số nước kiểm dịch đồ gỗ chưa xử lý. Chọn món đã hoàn thiện, phủ dầu hoặc sơn, sạch vỏ cây, giữ hoá đơn và khai báo khi được hỏi.
Đồ gỗ mới mua có mùi nồng có sao không?
Mùi gỗ tự nhiên sẽ nhạt dần khi để thoáng. Mùi keo, hoá chất gắt gây cay mắt thì nên để thoáng nhiều ngày; nếu không hết, không dùng đựng trà hay đồ ăn.