Thạch anh trưng bày làm quà biếu nên chọn theo chỗ người nhận sẽ đặt nó: bàn làm việc hợp trụ nhỏ hoặc quả cầu có đế; kệ phòng khách hợp cụm tinh thể cỡ vừa; còn hốc thạch anh lớn chỉ nên biếu khi bạn biết chắc nhà người nhận có chỗ đứng cho một khối đá nặng vài chục ký. Món quà này đẹp ở chỗ mỗi khối đá là một, nhưng cũng dễ thành gánh nặng nhất trong các vật trưng bày nếu chọn sai cỡ.
Phần dưới giúp bạn chọn dạng đá, nhận ra mấy kiểu xử lý hay gặp mà người bán không phải lúc nào cũng nói, chọn đế, đóng gói gửi xa, và viết vài dòng kèm theo. Những ý nghĩa dân gian gán cho từng màu đá chỉ nên xem là chuyện văn hoá để tham khảo; bài không bàn đá hợp tuổi nào hay mang lại điều gì.
Năm dạng thạch anh trưng bày và chỗ đặt hợp với từng dạng
Cùng là thạch anh, nhưng dạng khối quyết định nó nặng bao nhiêu, cần đế gì và dễ sứt ở đâu. Bảng sau xếp từ nhẹ, dễ biếu đến nặng, kén chỗ.
| Dạng | Chỗ đặt hợp | Điểm yếu cần kiểm | Tầng giá |
|---|---|---|---|
| Trụ thạch anh (một đầu nhọn, đáy cắt phẳng) | Bàn làm việc, kệ sách | Đầu nhọn dễ mẻ; đáy cắt nghiêng làm trụ đứng không vững | Phổ thông đến khá |
| Quả cầu có đế | Bàn làm việc, bàn trà | Vết nứt bên trong; quả cầu lăn khỏi đế nếu đế nông | Phổ thông đến cao, tuỳ độ trong |
| Cụm tinh thể nhỏ, vừa | Kệ phòng khách, tủ kính | Đầu tinh thể sứt, bị gắn lại bằng keo; bụi bám kẽ | Phổ thông đến khá |
| Hốc thạch anh tím (hốc đá dựng đứng) | Sảnh nhà, góc phòng khách rộng | Rất nặng; vỏ ngoài bị sơn; đế sắt gỉ | Khá đến cao |
| Đá khối mài bóng, tranh đá lát mỏng | Bàn làm việc, tường | Lát đá bị nhuộm màu; khung kém | Phổ thông đến khá |
Một mẹo chọn cỡ: đo khoảng trống ở chỗ người nhận định đặt, rồi chọn khối đá chỉ chiếm chừng một nửa đến hai phần ba diện tích đó. Đá trưng bày cần khoảng thở xung quanh mới đẹp; nhét vừa khít một ngăn tủ thì nhìn như hàng tồn kho.
Nhận diện hàng nhuộm, nung, ghép keo ở mức người mua làm được
Không phải mọi xử lý đều là gian lận, nhưng người nhận quà xứng đáng được biết thứ mình nhận. Những dấu hiệu dưới đây bạn kiểm được bằng mắt và một chiếc đèn pin điện thoại:
- Màu dồn ở vết nứt: soi đèn, nếu màu đậm hơn hẳn dọc các đường nứt và kẽ tinh thể, nhiều khả năng đá đã nhuộm. Màu tự nhiên thường phân lớp, đậm nhạt theo vùng, không đọng theo vết nứt.
- Màu vàng cam rực ở chân trắng đục: nhiều cụm bán dưới tên thạch anh vàng thật ra là thạch anh tím đã nung. Dấu hay gặp là đầu tinh thể vàng cam đậm, chân cụm trắng đục như sứ. Không xấu, nhưng giá phải khác.
- Màu xanh lá, xanh dương, hồng neon: thạch anh tự nhiên rất hiếm khi có các màu này ở dạng cụm; gần như chắc là nhuộm hoặc phủ.
- Đầu tinh thể gắn lại: soi nghiêng, nhìn chân từng đầu tinh thể. Có đường keo bóng, hoặc đầu tinh thể nghiêng lạ so với các đầu bên cạnh, là dấu hiệu đã gắn.
- Vỏ hốc bị sơn: vỏ ngoài hốc thạch anh thường xám nâu, sần. Vỏ đen bóng hoặc nâu đồng đều thường đã được sơn cho đẹp; hỏi người bán để biết.
- Quả cầu thuỷ tinh: quả cầu trong veo không một gợn, có bọt khí tròn nhỏ bên trong, chạm vào thấy ấm nhanh, nhiều khả năng là thuỷ tinh. Thạch anh thường có vân, gợn và mát tay lâu hơn.
Hỏi thẳng "đá này có nhuộm, nung hay gắn gì không" và nhờ người bán ghi vào hoá đơn. Người bán tử tế thường nói rõ, vì hàng xử lý vẫn có khách mua, chỉ là ở tầng giá khác.
Đế gỗ, đế sắt và chuyện đá đứng vững
Cụm tinh thể cần đế khoét theo đáy. Đáy cụm thường gồ ghề. Đế gỗ được khoét ăn theo đáy giúp cụm đứng đúng góc đẹp nhất và không lắc. Đế chỉ là một miếng gỗ phẳng thì cụm sẽ kênh, dễ đổ khi ai đó lau bàn.
Quả cầu cần đế đủ sâu. Đế quả cầu dạng vòng gỗ hoặc ba chân phải ôm được khoảng một phần năm chiều cao quả cầu. Đế nông, quả cầu nặng, nhà có trẻ nhỏ hay mèo là ba điều kiện để quả cầu lăn xuống đất.
Hốc lớn cần đế sắt sơn tĩnh điện. Hốc thạch anh tím cao từ năm mươi phân trở lên thường đứng trên đế sắt. Kiểm mối hàn, kiểm lớp sơn có phồng rộp không, và hỏi xem đế có bắt ốc vào hốc hay chỉ kê. Đế gỉ để lại vệt nâu trên sàn đá, sàn gỗ của người nhận.
Kê nỉ dưới mọi loại đế. Một miếng nỉ dán dưới đế giúp không xước mặt bàn. Việc nhỏ nhưng người nhận sẽ thấy bạn chu đáo.
Thử đặt trước khi đóng hộp. Đặt đá lên đế, đẩy nhẹ từ bốn phía. Đá không xê dịch, không lắc thì mới đóng hộp. Phát hiện ra khi đã đến nhà người nhận thì rất khó xử.
Đóng gói gửi xa: để đầu tinh thể không sứt
Thạch anh cứng nhưng giòn: đầu tinh thể mẻ khi va vào nhau, quả cầu nứt khi rơi. Nếu bạn gửi quà về quê hoặc nhờ chuyển phát, làm theo các bước:
- Tháo đá khỏi đế, gói riêng đế. Đá và đế đi chung không gói riêng thì đế chính là thứ đập vào đá.
- Với cụm tinh thể, nhét giấy mềm hoặc bông vào các kẽ giữa đầu tinh thể trước, rồi mới quấn ngoài bằng ba lớp xốp hơi.
- Quả cầu bọc xốp hơi kín, đặt vào hộp nhỏ vừa khít, rồi mới đặt hộp nhỏ vào thùng lớn.
- Thùng carton hai lớp sóng, chèn kín bốn mặt và đáy bằng xốp hoặc giấy vo, lắc thử không nghe tiếng động.
- Ghi chữ "hàng dễ vỡ, không xếp chồng" bên ngoài thùng, chụp ảnh từng bước đóng gói để có bằng chứng nếu cần khiếu nại.
- Hốc lớn trên hai mươi ký nên đóng thùng gỗ hoặc nhờ nơi bán đóng; tự đóng thùng carton cho khối này là mạo hiểm.
Báo trước người nhận rằng gói hàng là đá, nặng, cần hai người khiêng nếu là hốc lớn, và nên mở trên thảm hoặc giường, không mở trên sàn gạch.
Hợp ai, nên tránh ai khi biếu đá trưng bày
Hợp người thích đồ tự nhiên, khoáng vật. Người làm nghề địa chất, người thích sưu tầm đá, người hay đi núi nhặt đá về bày, nhận một cụm tinh thể đẹp sẽ ngắm rất lâu. Với họ, nên chọn đá tự nhiên chưa xử lý, kể cả cỡ nhỏ, hơn là đá to mà nhuộm màu.
Hợp người mới làm nhà, mới có phòng làm việc riêng. Không gian mới thường còn trống, một khối đá có đế là món dễ tìm chỗ. Nên hỏi màu chủ đạo của phòng để chọn tím, trắng hay khói cho hợp.
Cân nhắc với nhà có trẻ nhỏ. Đầu tinh thể nhọn và sắc, quả cầu nặng lăn rơi có thể gây thương tích. Nếu nhà có trẻ dưới năm tuổi, chọn khối đá mài tròn cạnh, hoặc nhắc người nhận đặt ở kệ cao.
Cân nhắc với người không thích đồ bị gán ý nghĩa huyền bí. Có người ngại thạch anh chỉ vì nó hay đi kèm những lời quảng cáo về năng lượng. Biếu họ thì nói thẳng là món đồ đẹp để bày, chọn dạng trông giống đồ trang trí như khối mài bóng, tranh đá lát.
Cân nhắc với người lớn tuổi sống một mình. Cụm đá cần lau bụi kẽ, hốc đá thì nặng. Một quả cầu nhỏ có đế sâu, hay trụ đá thấp, dễ chăm hơn nhiều.
Chuyện ý nghĩa màu đá: nói thế nào cho vừa
Người bán thường kèm theo đá cả một danh sách ý nghĩa: tím thế này, vàng thế kia, trắng thế nọ. Đó là những quan niệm dân gian và quan niệm của giới chơi đá, có cái từ phương Đông, có cái du nhập từ phương Tây trong vài chục năm gần đây. Khi biếu, bạn có thể nhắc nhẹ như một câu chuyện, nhưng đừng viết lên thiệp như một lời bảo đảm. Người nhận tin thì tự họ biết; người không tin sẽ thấy câu ấy gượng.
Cách nói an toàn hơn là nói về vẻ đẹp và lý do bạn chọn. Thạch anh tím có sắc tím đổi theo ánh sáng sáng và chiều; thạch anh trắng trong và mát, đặt cạnh cửa sổ thì bắt nắng; thạch anh khói có màu trầm hợp phòng làm việc gỗ tối. Đó là những thứ người nhận nhìn thấy được mỗi ngày.
Một lưu ý nữa: thạch anh tím để dưới nắng trực tiếp lâu ngày sẽ nhạt màu. Nếu chỗ người nhận định đặt có nắng chiếu, bạn nên nói trước, hoặc chọn thạch anh trắng, thạch anh khói thay vì tím. Lời dặn này có ích hơn mọi câu chúc.
Câu ghi thiệp mẫu và lỗi hay gặp
Vài mẫu ngắn, nói về chỗ đặt và người nhận hơn là về sức mạnh của đá:
- "Chúc mừng anh chị về nhà mới. Em gửi cụm đá tím nhỏ, anh chị đặt ở kệ phòng khách, chiều có ánh đèn vàng nhìn đẹp lắm."
- "Biếu chú quả cầu đá trắng để trên bàn làm việc. Cháu thấy chú hay ngồi bên cửa sổ, đá này bắt sáng sẽ hợp chỗ ấy."
- "Con gửi mẹ cái trụ đá khói, mẹ để cạnh chồng sách. Mẹ lau bằng khăn khô thôi nhé, đừng rửa xà phòng."
- Lỗi 1: biếu hốc thạch anh lớn cho người ở căn hộ nhỏ; món quà thành vật cản lối đi.
- Lỗi 2: không nói với người nhận là đá đã nung hay nhuộm, để họ tự phát hiện sau này.
- Lỗi 3: đặt hàng online theo ảnh chụp dưới đèn studio; về nhà màu đá nhạt hơn hẳn. Luôn xin ảnh chụp dưới ánh sáng ban ngày.
Đá trưng bày là món quà lâu dài, nên sau vài tháng, một câu hỏi thăm "đá anh chị đặt ở đâu rồi" vừa tự nhiên vừa cho bạn biết món quà có được dùng hay không, để lần sau chọn tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thạch anh tím để ngoài nắng có bị phai màu không?
Có. Thạch anh tím phơi nắng trực tiếp nhiều tháng sẽ nhạt dần, có khi ngả xám. Nên đặt ở chỗ có ánh sáng gián tiếp, tránh bậu cửa sổ hướng tây. Thạch anh trắng và khói chịu nắng tốt hơn.
Cụm thạch anh bị bụi bám kẽ thì vệ sinh thế nào?
Dùng chổi lông mềm hoặc cọ trang điểm sạch quét bụi trong kẽ, sau đó lau bằng khăn hơi ẩm. Với cụm đã nhuộm hoặc có gắn keo, không ngâm nước. Cụm tự nhiên chưa xử lý có thể rửa nhanh bằng nước sạch rồi để khô hoàn toàn.
Làm sao biết quả cầu là thạch anh hay thuỷ tinh?
Quả cầu thuỷ tinh thường trong hoàn hảo, có bọt khí tròn, cầm một lúc thấy ấm lên nhanh. Thạch anh tự nhiên thường có vân, gợn mây, vết rạn nhỏ bên trong và giữ mát tay lâu hơn. Phân định chắc chắn cần kiểm định ở nơi có máy.
Biếu hốc thạch anh tím cỡ lớn cần lưu ý gì?
Hỏi trước nhà người nhận có chỗ đặt và sàn chịu được không, kiểm đế sắt và mối hàn, nhờ nơi bán giao tận nhà và đặt vào vị trí. Hốc nặng vài chục ký không nên để người lớn tuổi tự khiêng hay xoay.
Thạch anh nung vàng có nên dùng làm quà không?
Được, nếu bạn biết đó là đá nung và mua đúng tầng giá. Màu vàng cam của đá nung khá đẹp và bền. Điều không nên là gọi nó là thạch anh vàng tự nhiên khi biếu, vì người nhận có thể mang đi định giá sau này.
Gửi đá thạch anh qua chuyển phát có được bảo hiểm không?
Tuỳ đơn vị chuyển phát; nhiều nơi chỉ nhận bồi thường hàng dễ vỡ khi có khai giá và đóng gói theo yêu cầu của họ. Hỏi kỹ trước khi gửi, chụp ảnh lúc đóng gói và giữ hoá đơn mua đá để làm căn cứ.