Đồng hồ để bàn vẫn là món quà được nhiều người quý, nhưng trước khi mua, bạn nên biết có một lời kiêng dân gian quanh việc tặng đồng hồ, nhất là cho người lớn tuổi và người gốc Hoa. Lời kiêng này không phải ai cũng để ý; việc của bạn là biết nó, cân nhắc theo người nhận, rồi tự quyết. Nếu đã chọn biếu, câu hỏi tiếp theo là máy cơ hay máy pin, kim nhảy hay kim trôi, có chuông hay không, và đặt ở đâu.
Bài này trình bày lời kiêng theo đúng những gì người ta hay nói, không thêm không bớt, rồi đi vào phần chọn hàng: so các loại máy, cách nghe tiếng tích tắc tại quầy, kiểm vỏ và kính, chọn cỡ theo bàn, hộp, bảo quản và câu ghi thiệp.
Lời kiêng tặng đồng hồ: người ta nói gì, và bạn cân nhắc ra sao
Lời kiêng phổ biến nhất bắt nguồn từ tiếng Hoa: "tặng đồng hồ" đọc gần giống một cụm từ chỉ việc lo hậu sự cho người già. Vì thế ở nhiều gia đình gốc Hoa, và một phần gia đình người Việt chịu ảnh hưởng, biếu đồng hồ cho cha mẹ, ông bà, người cao tuổi bị xem là không hợp. Một cách hiểu khác thì cho rằng đồng hồ nhắc người nhận rằng thời gian đang trôi, không nên tặng người già hay người đang ốm.
Bên cạnh đó cũng có nhiều người, nhất là người trẻ và người làm việc văn phòng, coi đồng hồ là món quà thiết thực, lịch sự. Đồng hồ để bàn đẹp còn là đồ trang trí lâu năm. Trong các gia đình miền Bắc, đồng hồ quả lắc, đồng hồ để bàn từng là món quà cưới, quà mừng nhà mới khá phổ biến.
Cách cân nhắc thực tế: nếu người nhận lớn tuổi, gốc Hoa, hoặc gia đình họ giữ nhiều lệ cũ, nên chọn món khác. Nếu người nhận là bạn bè cùng lứa, đồng nghiệp, cấp trên trẻ tuổi, hoặc chính họ từng nói thích đồng hồ, thì món quà này không có vấn đề. Một số người còn giữ lệ "mua lại" tượng trưng: người nhận đưa lại người biếu một đồng xu để biến món quà thành món mua bán. Bạn có thể đùa trước về chuyện này để cả hai thoải mái; đây là chuyện phong tục, chỉ nêu để bạn tham khảo.
So các loại đồng hồ để bàn trước khi chọn
Ba câu hỏi quan trọng nhất: người nhận có chịu được tiếng tích tắc không, có chịu lên dây hay thay pin không, và đồng hồ đặt ở phòng nào.
| Loại | Tiếng ồn | Chăm sóc | Hợp người nhận nào | Tầng giá |
|---|---|---|---|---|
| Máy pin, kim nhảy | Tích tắc rõ, nghe được trong phòng yên | Thay pin khoảng một năm một lần | Phòng khách, văn phòng | Phổ thông |
| Máy pin, kim trôi | Gần như im lặng | Thay pin, hao pin hơn kim nhảy chút ít | Phòng ngủ, người khó ngủ | Phổ thông đến khá |
| Máy cơ lên dây, không chuông | Tích tắc đều, trầm | Lên dây theo chu kỳ vài ngày hoặc một tuần; cần chỉnh giờ | Người thích đồ cơ, thích chăm sóc đồ vật | Khá đến cao |
| Máy cơ có chuông điểm giờ | Tích tắc và chuông đánh mỗi giờ | Như trên, thêm chỉnh chuông | Nhà rộng, người lớn tuổi quen tiếng chuông | Khá đến cao |
| Đồng hồ điện tử để bàn | Im lặng, có thể có đèn | Cắm điện hoặc pin | Người cần xem nhiệt độ, ngày tháng | Phổ thông |
Đồng hồ máy cơ có chuông là món đẹp, nhưng cũng là món dễ bị cất đi nhất: nhiều người nhận không chịu được chuông đêm, lại không biết cách tắt. Nếu chọn loại này, hỏi kỹ người bán cách tắt chuông ban đêm và ghi lại cho người nhận.
Kiểm đồng hồ tại quầy trong vài phút
Đồng hồ là món có máy, nên ngoài vẻ ngoài, bạn cần thử cho nó chạy. Trình tự sau dùng được cho mọi loại:
- Nghe trong góc yên: đem đồng hồ ra chỗ ít ồn, áp gần tai. Máy pin kim nhảy tích tắc đều; tiếng lạch cạch, rè, hoặc kim giật hai nhịp là máy kém.
- Nhìn kim giây một phút: kim nhảy phải trúng vạch; kim trôi phải đi mượt, không khựng ở góc phần tư nào.
- Xoay núm chỉnh giờ: núm phải xoay nhẹ, kim giờ và kim phút đi cùng nhau, không trượt lệch.
- Kiểm kính: kính khoáng hoặc kính cường lực trong, không bọt, không gợn; kính nhựa nhẹ, dễ xước, nhìn nghiêng thấy loá.
- Kiểm vỏ: vỏ gỗ không nứt mộng, sơn không chảy; vỏ kim loại không bong mạ ở cạnh; chân đế phẳng, đặt lên mặt kính phẳng không cập kênh.
- Với đồng hồ máy cơ: nhờ người bán lên dây và cho chạy, hỏi chu kỳ lên dây, xin chìa lên dây dự phòng, hỏi nơi bảo dưỡng.
- Hỏi bảo hành: máy pin thường được bảo hành máy, máy cơ thì bảo hành ngắn hơn; ghi rõ trên phiếu.
Đừng bỏ qua việc hỏi tháo pin. Nhiều đồng hồ pin được bán với pin đã lắp sẵn từ lâu, pin gần hết hoặc rỉ nước. Xin người bán lắp pin mới, ghi ngày lắp lên mặt sau bằng bút chì.
Vỏ gỗ, vỏ kim loại hay vỏ đá: nhận chất liệu vỏ
Vỏ đồng hồ để bàn quyết định phần lớn giá và độ bền. Vỏ gỗ đặc có trọng lượng vừa phải, vân gỗ chạy liền qua các mặt, mộng ghép kín, cạnh được bo tay. Vỏ gỗ ép dán giấy vân gỗ thì nhẹ hơn, nhìn kỹ ở cạnh dưới hay mặt sau sẽ thấy lớp giấy hoặc lớp ván ép; loại này phồng rộp khi gặp ẩm, không hợp nhà gần biển hay phòng hay mở cửa.
Vỏ kim loại có hai nhóm: đồng thau đúc hoặc dập thì nặng tay, cạnh có độ dày; hợp kim mạ màu đồng thì nhẹ hơn, cạnh mỏng, dùng lâu bong mạ ở chỗ hay cầm như núm chỉnh và chân đế. Vỏ đá như cẩm thạch, đá xẻ thì nặng, đẹp, nhưng dễ mẻ cạnh khi vận chuyển; cần hộp mút định hình thật dày.
Ví dụ giả định: anh Phong định biếu thầy dạy cũ một chiếc đồng hồ vỏ gỗ màu óc chó. Tại quầy có hai chiếc gần giống nhau, chênh giá khá xa. Anh lật mặt sau: chiếc rẻ có tấm lưng ván ép dán giấy, mép giấy đã hơi xơ; chiếc đắt có lưng gỗ thật, vân liền với hai bên hông. Anh chọn chiếc đắt nhưng cỡ nhỏ hơn một bậc, giữ trong tầm tiền mà món quà dùng được lâu. Đó là cách đổi cỡ để giữ chất liệu, thường đáng hơn đổi chất liệu để giữ cỡ.
Chọn cỡ và kiểu theo chỗ đặt
Bàn làm việc: đồng hồ cao khoảng mười đến mười lăm phân, mặt số rõ, kim tương phản với nền. Người làm việc cần nhìn giờ nhanh, không cần chi tiết hoa văn. Máy kim trôi tốt cho phòng làm việc riêng, nơi im lặng.
Kệ phòng khách: cỡ hai mươi đến ba mươi phân, vỏ gỗ hoặc đồng, có thể chọn máy cơ. Đây là món vừa xem giờ vừa trang trí, nên vỏ đẹp quan trọng hơn chức năng.
Đầu giường: chỉ nên chọn kim trôi hoặc điện tử không đèn chói. Đồng hồ tích tắc đầu giường là thủ phạm của nhiều đêm mất ngủ.
Người lớn tuổi, mắt kém: mặt số lớn, số Ả Rập rõ thay cho số La Mã, kim dày. Nếu đã quyết biếu đồng hồ cho người lớn tuổi, đây là chỗ bạn chu đáo nhất.
Bàn thờ và tủ thờ: nhiều gia đình không đặt đồng hồ trên bàn thờ hay sát tủ thờ, vì cho rằng tiếng tích tắc và chuông làm mất vẻ trang nghiêm. Nếu biết người nhận định đặt ở phòng khách có bàn thờ, chọn loại im lặng và đặt ở kệ khác.
Phòng có điều hoà: tránh đặt đồng hồ gỗ ngay dưới luồng gió lạnh và cạnh cửa sổ nắng; gỗ co giãn làm nứt vỏ, máy cơ chạy sai.
Hộp, bảo quản và trao quà
Đồng hồ có máy nên cần thêm vài việc so với một món trưng bày thuần tuý:
- Với máy pin, tháo pin ra khỏi đồng hồ nếu còn hơn một tháng mới trao, cất pin riêng trong túi nhỏ trong hộp. Pin để lâu trong máy có thể rỉ và hỏng mạch.
- Với máy cơ, để máy dừng trong hộp, khoá quả lắc theo hướng dẫn của người bán nếu có; quả lắc đung đưa khi vận chuyển dễ làm cong cần.
- Giữ nguyên lớp mút và bìa định hình của hộp gốc; hộp gốc thường an toàn hơn hộp quà bạn mua thêm.
- Cất nơi khô, nhiệt độ ổn định, không ở cốp xe.
- Khi trao, mang pin lắp sẵn hoặc chìa lên dây, chỉnh đúng giờ trước mặt người nhận nếu có dịp; thao tác này làm món quà sống động hơn.
Viết một tấm thẻ nhỏ hướng dẫn: loại pin gì, lên dây mấy ngày một lần, tắt chuông ở đâu. Nhiều đồng hồ cơ bị bỏ không chỉ vì người nhận không biết lên dây và ngại hỏi lại.
Câu ghi thiệp mẫu và lỗi hay gặp
Thiệp đi kèm đồng hồ nên tránh những câu nhấn vào chuyện thời gian trôi, tuổi tác. Nói về công việc, về nhà cửa, về thói quen của người nhận thì nhẹ nhàng hơn:
- "Mừng anh lên phòng làm việc mới. Em gửi chiếc đồng hồ nhỏ cho góc bàn, chúc anh mỗi ngày làm việc đều đặn, thong thả."
- "Chúc mừng anh chị về nhà mới. Chiếc đồng hồ gỗ này em thấy hợp với kệ phòng khách nhà mình, mong cả nhà sum vầy."
- "Gửi chị chiếc đồng hồ kim trôi cho phòng đọc sách, chạy êm, không ồn. Chúc chị những buổi tối đọc sách yên tĩnh."
- Lỗi 1: biếu đồng hồ cho cụ ông, cụ bà gốc Hoa mà không hỏi trước người nhà.
- Lỗi 2: chọn đồng hồ kim nhảy tích tắc to cho người khó ngủ.
- Lỗi 3: khắc chữ chúc mừng lên mặt đồng hồ; người nhận khó trưng ở nhà vì nhìn như quà tặng sự kiện.
Nếu người nhận là cán bộ, công chức, cần nhớ theo pháp luật về phòng, chống tham nhũng, người có chức vụ bị hạn chế nhận quà; đồng hồ đắt tiền là món nên tránh.
Câu hỏi thường gặp
Tặng đồng hồ có bị coi là xui không?
Theo một lời kiêng dân gian gốc Hoa, tặng đồng hồ cho người lớn tuổi bị xem là không hợp vì cách đọc gần với việc lo hậu sự. Nhiều người không để ý chuyện này. Bạn nên cân nhắc theo người nhận và gia đình họ, nhất là với người cao tuổi.
Đồng hồ để bàn kim trôi có thật sự im lặng không?
Kim trôi êm hơn rất nhiều so với kim nhảy, gần như không nghe thấy trong phòng bình thường. Trong phòng ngủ rất yên vẫn có thể nghe tiếng máy nhẹ nếu áp sát tai. Nên thử tại quầy trong góc yên trước khi mua.
Đồng hồ để bàn máy cơ cần bảo dưỡng không?
Có. Máy cơ cần lên dây đều đặn và nên được thợ lau dầu sau vài năm sử dụng. Nếu người nhận không thích chăm sóc đồ vật, đồng hồ máy pin sẽ phù hợp hơn và ít phiền hơn.
Có nên khắc tên người nhận lên đồng hồ để bàn không?
Khắc nhỏ ở mặt sau hoặc trên đế thì được, tạo dấu riêng mà không làm mất vẻ trang nhã. Khắc chữ to ở mặt trước khiến đồng hồ giống quà kỷ niệm sự kiện và khó trưng trong nhà.
Biếu đồng hồ để bàn cho sếp có hợp không?
Hợp nếu sếp không quá lớn tuổi và không kiêng chuyện này. Đồng hồ để bàn vỏ gỗ, mặt số đơn giản, cỡ vừa là lựa chọn lịch sự cho phòng làm việc. Tránh loại quá đắt hay quá phô trương.
Đồng hồ để bàn chạy pin bao lâu thì phải thay pin?
Thường khoảng một năm với máy kim nhảy dùng pin tiểu loại thông dụng, kim trôi có thể ngắn hơn. Ghi loại pin cần dùng trên thẻ hướng dẫn kèm quà để người nhận không phải tháo ra mới biết.