Bình hoa là món quà được dùng lâu nhất khi nó hợp đúng thói quen cắm hoa của người nhận: người hay mua bó hoa lớn ngày rằm cần bình miệng rộng, cao, đáy nặng; người thích cắm vài cành nhỏ trên bàn làm việc cần bình thấp, miệng hẹp. Một bình đẹp mà sai cỡ thường bị cất lên nóc tủ, nên câu hỏi đầu tiên không phải "bình nào đẹp" mà là "nhà họ cắm hoa thế nào".
Bài dưới đi qua chất liệu, cỡ, cách thử thấm nước và kiểm đáy, chọn bình đơn hay bình đôi, hộp và cách gửi xa, kèm mấy câu ghi thiệp. Bình hoa ở đây được nói như một món trưng bày; câu chuyện gốm của từng làng nghề, men gì, lò nào là việc của bài khác.
Hỏi gì trước khi chọn: ba câu về nhà người nhận
Họ cắm hoa thường xuyên hay thỉnh thoảng? Nhà cắm hoa hằng tuần, nhất là ngày rằm, mùng một, cần bình dễ rửa, miệng đủ rộng để thò tay vào cọ, chất liệu không thấm. Nhà chỉ cắm hoa dịp Tết thì bình có thể thiên về trang trí, kể cả khi để không vẫn đẹp.
Họ hay cắm loại hoa gì? Hoa cành dài như lay ơn, đào, mai, thược dược cần bình cao từ ba mươi lăm phân trở lên, đáy nặng để không lật. Hoa ngắn cành như cúc, hồng, cẩm chướng hợp bình cao hai mươi đến ba mươi phân. Vài cành lẻ, hoa khô, cành lá hợp bình nhỏ miệng hẹp.
Bình sẽ đặt ở đâu? Bàn khách thấp cần bình không quá cao để hai người ngồi đối diện vẫn nhìn thấy nhau. Kệ tivi, tủ trưng hợp bình cao vừa. Góc phòng, cạnh cầu thang hợp bình sàn. Bàn thờ thì nhiều nhà đã có cặp bình riêng, không nên tự ý thêm.
Nếu không hỏi được, chọn bình cao khoảng hai mươi lăm đến ba mươi phân, miệng vừa, men trơn màu trung tính như trắng ngà, xanh men ngọc nhạt, nâu đất. Cỡ và màu này hợp phần lớn bàn và phần lớn loại hoa. Tránh màu men quá rực như đỏ tươi, xanh cô ban đậm khi chưa biết nội thất nhà họ, vì bình rực màu chỉ hợp vài loại hoa và vài kiểu phòng.
Chất liệu bình hoa: dùng được và điểm yếu
Mỗi chất liệu có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng. Bảng sau giúp bạn chọn theo người nhận và theo chỗ đặt:
| Chất liệu | Điểm mạnh | Điểm yếu | Tầng giá | Hợp ai |
|---|---|---|---|---|
| Sứ men trắng hoặc vẽ lam | Không thấm, dễ rửa, nhẹ hơn gốm cùng cỡ | Dễ mẻ miệng; men vẽ in decal dễ nhầm vẽ tay | Phổ thông đến cao | Gần như mọi nhà |
| Gốm men (men rạn, men ngọc, men hoả biến) | Màu men sâu, mỗi bình một vẻ | Đáy và lòng không tráng men có thể thấm | Khá đến cao | Người thích đồ thủ công, nhà gỗ |
| Gốm mộc không men | Mộc mạc, hợp hoa khô, cành lá | Thấm nước, rêu mốc nếu cắm hoa tươi lâu | Phổ thông đến khá | Người thích hoa khô, phong cách tối giản |
| Thuỷ tinh, pha lê | Thấy thân hoa trong nước, sáng phòng | Lộ nước đục nếu không thay; vỡ khi rơi | Phổ thông đến cao | Nhà hiện đại, người hay thay nước |
| Kim loại (đồng, thiếc) | Không vỡ, bền, nặng | Đồng xỉn, có thể đổi màu nước; nặng khi bê | Khá đến cao | Nhà cổ, người thích đồ đồng |
Với bình gốm, xem kỹ lòng bình: nếu bên trong có tráng men kín đến đáy thì cắm hoa tươi thoải mái. Nếu chỉ tráng men miệng và bên ngoài, nên kèm một ống lót nhựa hoặc thuỷ tinh đặt bên trong, hoặc dặn người nhận chỉ cắm hoa khô.
Cỡ bình theo loại hoa người nhận hay cắm
Bảng nhanh dưới đây dùng khi bạn đã biết người nhận thường mua hoa gì. Chiều cao bình nên bằng khoảng một phần ba đến một nửa chiều cao cả bình hoa khi đã cắm.
| Loại hoa | Chiều cao bình hợp | Miệng bình | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Lay ơn, đào, mai cành dài | Từ ba mươi lăm phân trở lên | Vừa đến rộng | Đáy nặng hoặc bỏ sỏi vào lòng cho vững |
| Cúc, hồng, cẩm chướng bó vừa | Hai mươi đến ba mươi phân | Vừa | Miệng quá rộng thì bó hoa xoè, khó dựng |
| Thược dược, hướng dương bông to | Hai lăm đến ba lăm phân | Rộng | Bông nặng đầu, cần bình đáy rộng |
| Vài cành lẻ, hoa nhỏ | Mười đến hai mươi phân | Hẹp | Hợp bàn làm việc, bàn ăn |
| Hoa khô, cành lá | Tuỳ chỗ, thường thấp đến vừa | Hẹp đến vừa | Bình mộc không men dùng được |
Nếu người nhận cắm nhiều loại khác nhau theo mùa, chọn bình cao khoảng ba mươi phân, miệng vừa, thân hơi phình. Dáng này linh hoạt nhất: bó to vẫn đứng, vài cành vẫn không trơ trọi. Bình dáng thẳng như ống trụ trông hiện đại nhưng kén hoa hơn, cành dễ đổ ra mép.
Kiểm bình tại quầy và thử thấm ở nhà
Bình hoa có những lỗi chỉ lộ ra khi đổ nước vào. Làm lần lượt:
- Vuốt tay quanh miệng bình, tìm mẻ nhỏ và chỗ men sần sắc; miệng mẻ là chỗ dễ nứt dài sau này.
- Soi đèn vào thân bình, tìm vết nứt chân tóc; gõ nhẹ bằng móng tay, bình lành có tiếng trong, bình nứt có tiếng rè.
- Đặt bình lên mặt kính phẳng, đẩy nhẹ: đáy phẳng thì không lắc. Lật đáy, đáy phải được mài nhẵn hoặc có lót nỉ, không có gờ sắc làm xước bàn.
- Về nhà, đổ nước đầy, đặt bình lên một tờ giấy ăn khô, để qua đêm. Sáng ra giấy còn khô là bình không thấm; giấy có quầng ướt thì bình thấm qua đáy hoặc qua vết nứt.
- Đổ nước ra, lau khô cả trong lẫn ngoài, để thoáng một ngày trước khi đóng hộp, tránh mốc lòng bình.
Phép thử qua đêm này đơn giản nhưng rất ít người làm, và đó là lý do nhiều bình gốm đẹp làm ố mặt bàn gỗ của người nhận ngay tuần đầu. Nếu bình thấm nhẹ, vẫn biếu được, chỉ cần kèm ống lót và nói rõ.
Bình đơn hay bình đôi, và chuyện số lượng
Ở nhiều gia đình, bình hoa trên bàn thờ thường đi thành cặp, đặt cân hai bên; còn bình trong phòng khách thì một chiếc là đủ. Vì vậy, khi biếu bình đôi, người nhận thường hiểu là bình dùng cho bàn thờ hoặc tủ thờ; khi biếu một chiếc, họ hiểu là bình trang trí. Nếu bạn muốn món quà dùng ở phòng khách, chọn bình đơn để khỏi gây hiểu lầm.
Bình đôi cho bàn thờ chỉ nên biếu khi bạn đã hỏi người nhà về kích thước bàn thờ và màu sắc đang dùng. Cặp bình to quá so với bàn thờ, hoặc lệch màu với bát hương, đèn, mâm bồng sẵn có, sẽ làm người nhận khó xử: dùng thì lạc, không dùng thì ngại. Đây là chuyện phong tục từng nhà, chỉ nêu để bạn tham khảo.
Một lựa chọn khác là bộ ba bình nhỏ cùng men, khác chiều cao, để người nhận tự bày thành cụm trên kệ. Kiểu này hợp nhà hiện đại, người thích cắm vài cành nhỏ, và không mang hàm ý bàn thờ. Ví dụ giả định: chị Mai biếu đồng nghiệp mới chuyển nhà ba chiếc bình gốm men trắng ngà cao mười hai, mười tám và hai mươi bốn phân, kèm vài cành hoa khô; đồng nghiệp bày ngay trên kệ sách.
Hộp, gửi xa và lời dặn đi kèm
Bình hoa là món dễ vỡ nhất trong các vật trưng bày, nhất là miệng bình và quai tai. Những điều nên làm:
- Nhét giấy mềm vào lòng bình cho đầy trước, để thành bình được đỡ từ trong ra.
- Quấn ba lớp xốp hơi, tăng thêm một vòng ở miệng và quai.
- Đặt bình đứng, không nằm ngang, trong hộp vừa khít; chèn kín khoảng trống bốn bên.
- Bình thuỷ tinh mỏng nên nhờ nơi bán đóng thùng có khuôn mút, không tự đóng.
- Gửi kèm một tờ dặn: lòng bình có tráng men hay không, nên cắm hoa tươi hay hoa khô, rửa bằng nước ấm và chổi mềm, không ngâm nước tẩy lâu với bình men vẽ.
- Nếu biếu kèm hoa, mang bình và hoa riêng, cắm tại nhà người nhận; bình đã cắm hoa đổ nước mà mang đi xa là dễ đổ, dễ vỡ.
Khi tự tay mang tới, bê bình bằng hai tay ở thân và đáy, không cầm miệng hay quai. Đặt xuống bàn trước rồi mới mở hộp, tránh để bình trượt khỏi hộp giữa chừng.
Với bình gửi qua chuyển phát, hãy dặn người nhận mở hộp và đổ nước thử ngay trong ngày nhận. Vết nứt chân tóc do va đập trên đường thường không thấy bằng mắt mà chỉ lộ ra khi có nước rỉ. Phát hiện sớm thì còn khiếu nại được với bên chuyển, để vài tuần mới cắm hoa thì gần như không ai nhận trách nhiệm.
Câu ghi thiệp mẫu và lỗi hay gặp
Thiệp đi kèm bình hoa có thể gợi ý luôn loại hoa hợp với bình, giúp người nhận dùng ngay:
- "Chúc mừng anh chị về nhà mới. Em gửi chiếc bình men ngọc, anh chị cắm vài cành cúc hay hồng là đẹp."
- "Con biếu mẹ cái bình cao, mẹ cắm lay ơn ngày rằm cho đỡ đổ. Đáy bình nặng, mẹ yên tâm."
- "Gửi chị ba chiếc bình nhỏ để bày trên kệ sách, cắm hoa khô hay vài nhánh lá đều hợp. Chúc chị những ngày làm việc nhẹ nhõm."
- Lỗi 1: không thử thấm, bình làm ố mặt bàn gỗ của người nhận.
- Lỗi 2: chọn bình miệng hẹp cho người hay cắm bó hoa to.
- Lỗi 3: biếu cặp bình đôi cho phòng khách, người nhận hiểu nhầm là bình thờ.
Một câu dặn kèm "nếu bình không hợp chỗ, anh chị cứ báo em đổi" là cách lịch sự để mở đường cho người nhận, nhất là khi bạn chọn bình mà chưa hỏi được nhà họ.
Một chi tiết nhỏ hay quên: dán miếng nỉ dưới đáy bình trước khi gói. Bình gốm, bình đá đáy thô kéo lê một lần trên mặt bàn gỗ hay bàn kính là để lại vệt xước khó xoá.
Câu hỏi thường gặp
Bình gốm không tráng men bên trong có cắm hoa tươi được không?
Được trong thời gian ngắn, nhưng nước sẽ thấm dần qua thành và đáy, lâu ngày lòng bình rêu mốc và đáy bình làm ướt mặt bàn. Cách an toàn là đặt một ống lót bằng thuỷ tinh hoặc nhựa bên trong để đựng nước.
Bình hoa thuỷ tinh làm quà có dễ bị đục không?
Nước để lâu không thay sẽ làm thành bình bám cặn trắng hoặc rêu xanh. Thay nước hai ba ngày một lần và rửa bằng nước ấm pha chút giấm sẽ giữ bình trong. Nên ghi lời dặn này kèm quà.
Có nên biếu bình hoa kèm hoa không?
Có, nếu bạn mang tận tay và cắm tại chỗ. Gửi bình đã cắm hoa đi xa dễ đổ nước, dễ vỡ. Nếu gửi qua người khác, nên gửi bình riêng và nhờ đặt hoa giao tận nơi đến cùng lúc.
Biếu bình đôi cho bàn thờ cần lưu ý gì?
Hỏi trước kích thước bàn thờ, màu và chất liệu của bát hương, đèn đang dùng. Bình phải cân với bàn thờ, không quá cao che bát hương. Nhiều nhà đã có sẵn bình thờ nên tốt nhất là hỏi người nhà trước.
Bình hoa bằng đồng có làm hoa nhanh héo không?
Một số người cho rằng đồng giúp nước sạch lâu, một số lại thấy nước đổi màu khi bình xỉn. Thực tế, hoa bền chủ yếu nhờ thay nước và cắt gốc. Với bình đồng, nên lau khô trong lòng sau khi đổ nước để tránh xỉn loang.
Làm sao biết bình sứ vẽ tay hay in decal?
Soi gần dưới đèn: nét vẽ tay có chỗ đậm nhạt, đầu nét tụ màu, hai bình cùng mẫu không giống hệt nhau. Hình in decal đều màu, sắc nét như nhau, đôi khi thấy mép hình hơi nổi. Cả hai đều dùng được, chỉ cần đúng giá.