Để trái cây biếu chín đúng ngày trao, trước hết phân biệt hai nhóm: quả chín tiếp sau khi hái (xoài, bơ, chuối, đu đủ, hồng xiêm, na, kiwi) thì mua từ lúc còn già xanh và tính ngày ngược từ ngày trao; quả không chín thêm (cam, quýt, bưởi, nho, dứa, thanh long, dưa hấu, vải, nhãn) thì phải mua đã ngọt sẵn và chỉ lo giữ tươi. Nhầm hai nhóm này là lý do phổ biến nhất khiến quả biếu hoặc chua lè hoặc chín nẫu.
Bài này cho bạn bảng tính ngày cho từng loại quả hay biếu, cách lập lịch ngược từ ngày trao, mẹo làm chín nhanh hay làm chậm lại, cách dặn người nhận khi trao quả chưa chín, và chọn độ chín khi gửi xa bằng xe, bằng máy bay. Số ngày trong bài là mức thường gặp ở nhiệt độ phòng; trời nóng thì nhanh hơn, trời lạnh thì chậm hơn.
Hai nhóm quả: chín tiếp và không chín thêm
Một số loại quả sau khi hái vẫn tiếp tục chín: tinh bột chuyển thành đường, thịt quả mềm ra, mùi thơm dậy lên. Xoài, bơ, chuối, đu đủ, hồng xiêm, na, mít, sầu riêng, kiwi, lê, táo thuộc nhóm này. Với chúng, mua quả đã già nhưng chưa chín, để vài ngày là ăn ngon; mua quả chín sẵn thì chỉ còn một hai ngày đẹp.
Nhóm còn lại gần như không ngọt thêm sau khi hái: cam, quýt, bưởi, chanh, nho, cherry, dâu tây, dứa, dưa hấu, thanh long, vải, nhãn, chôm chôm. Để lâu, chúng có thể mềm đi, vỏ héo đi, nhưng không ngọt hơn. Quả chua lúc mua thì sẽ chua mãi. Với nhóm này, nếm thử khi mua là cách duy nhất chắc chắn.
Điều này dẫn đến hai cách mua khác hẳn nhau. Nhóm chín tiếp: chọn quả theo số ngày còn lại tới lúc trao. Nhóm không chín thêm: chọn quả đã ngon, mua càng sát ngày càng tốt, và giữ mát. Ví dụ, mua dứa xanh với hy vọng để vài hôm sẽ ngọt là kỳ vọng sai; dứa có thể vàng vỏ hơn nhưng độ ngọt gần như không đổi.
Bưởi là trường hợp đặc biệt dễ gây nhầm: bưởi vỏ vàng để thêm sau hái thì tép ráo nước, vị đậm hơn, nhưng đó là do mất nước, không phải chín thêm như xoài.
Tính ngày cho từng loại quả chín tiếp
Số ngày dưới đây là từ lúc mua quả già xanh đến lúc ăn ngon, ở nhiệt độ phòng mát. Trời nóng bớt đi một ngày, trời lạnh thêm một hai ngày.
| Loại quả | Mua lúc | Khoảng ngày tới lúc ngon | Nhận biết đã chín |
|---|---|---|---|
| Xoài | Vỏ còn xanh, thịt chắc, cuống không chảy nhựa | Ba đến năm ngày | Vỏ ngả vàng, ấn nhẹ đầu cuống hơi mềm, thơm |
| Bơ | Cứng, vỏ xanh bóng | Ba đến sáu ngày | Ấn nhẹ thấy mềm đều; cuống nhỏ nhấc ra thấy xanh vàng bên dưới |
| Chuối | Xanh có ánh vàng | Hai đến bốn ngày | Vàng đều, chấm nâu nhỏ là ngọt nhất |
| Đu đủ | Có vài vệt vàng trên vỏ xanh | Hai đến bốn ngày | Vàng phần lớn vỏ, ấn hơi mềm |
| Hồng xiêm | Vỏ nâu, cạo nhẹ thấy thịt vàng nâu, không còn xanh | Ba đến năm ngày | Ấn mềm như quả chín, không còn nhựa |
| Na | Mắt na còn khít, vỏ xanh | Hai đến bốn ngày | Mắt na nở, kẽ mắt ngả vàng trắng, ấn mềm |
| Kiwi | Cứng | Ba đến bảy ngày | Ấn nhẹ hơi mềm |
Hồng xiêm và na là hai loại khó: mua quá non thì không chín được hoặc chín mà chát; mua đúng độ già thì chín đều. Mua ở sạp quen, nhờ người bán chọn quả theo ngày bạn định trao là cách chắc nhất.
Lập lịch ngược từ ngày trao
Lấy ví dụ bạn biếu bố mẹ chồng vào ngày hai mươi tám tháng Chạp, muốn có xoài, bơ và chuối ăn được ngay hôm đó. Lập lịch như sau:
- Ghi ngày trao lên đầu tờ giấy. Hai mươi tám tháng Chạp.
- Tính ngày cho loại lâu nhất. Bơ cần khoảng bốn năm ngày: mua bơ cứng vào ngày hai mươi ba.
- Tiếp theo xoài. Xoài cần khoảng bốn ngày: mua ngày hai mươi bốn, quả già vỏ còn xanh.
- Chuối mua sau cùng. Chuối xanh ánh vàng mua ngày hai mươi lăm hoặc hai mươi sáu.
- Kiểm mỗi sáng. Ấn nhẹ, ngửi cuống. Quả nào chín sớm thì đưa vào ngăn mát để giữ.
- Ngày trao, xếp quả theo độ chín. Quả chín ăn ngay để trên, quả còn hơi cứng để dưới kèm lời dặn.
Nếu trao ở xa phải đi đường hai ngày, cộng số ngày đi đường vào lịch: mua sớm hơn hai ngày nhưng chọn quả xanh hơn một bậc. Lịch không bao giờ chính xác tuyệt đối, nên luôn mua dư một hai quả cho loại khó tính như bơ.
Làm chín nhanh hơn và giữ cho chậm lại
Túi giấy làm chín nhanh. Cho xoài, bơ, kiwi vào túi giấy, đóng miệng, đặt nơi ấm. Thêm một quả chuối chín hoặc táo vào túi, quả sẽ chín nhanh hơn vì khí quả chín toả ra được giữ lại.
Không dùng túi nilon kín. Túi nilon giữ ẩm, quả dễ mốc, thối trước khi chín.
Ngăn mát làm chậm quả đã chín. Bơ, xoài, kiwi đã chín cho vào ngăn mát, giữ thêm được vài ngày. Lấy ra trước khi ăn cho bớt lạnh.
Đừng cho quả còn xanh vào tủ lạnh. Xoài, chuối, bơ còn xanh gặp lạnh có thể không chín được nữa, vỏ thâm đen mà ruột vẫn cứng.
Chuối để riêng, treo lên. Chuối là quả toả khí chín mạnh nhất. Treo nải chuối riêng, tránh đặt cạnh các quả khác nếu muốn chúng chậm lại.
Tách quả chín nhanh ra khỏi giỏ. Khi xếp giỏ biếu, quả chín sẵn và quả còn xanh không nên nằm sát nhau nếu còn vài ngày mới trao.
Chọn độ chín khi gửi xa, mang lên xe, lên máy bay
Gửi xa thì luôn chọn quả xanh hơn một bậc so với khi trao gần. Hai ngày đường bằng xe khách, quả trong thùng kín và ấm sẽ chín nhanh hơn ở nhà. Xoài, bơ nên gửi lúc còn cứng hẳn; chuối gửi nải xanh; đu đủ gửi khi mới có vệt vàng. Bọc giấy từng quả, xếp thùng có lỗ thoáng, chèn kín khe để quả không lăn, và ghi bên ngoài hàng dễ dập.
Quả không chín thêm như cam, bưởi, thanh long thì chọn quả đã ngon nhưng vỏ còn chắc, cuống tươi; vải, nhãn, chôm chôm mau hỏng, chỉ nên gửi đường ngắn hoặc có giữ lạnh.
Mang quả lên máy bay chặng nội địa thường được, nhưng mỗi hãng có quy định về hành lý và hàng có mùi. Sầu riêng, mít chín có mùi mạnh thường bị từ chối mang lên khoang hành khách, nên hỏi hãng trước. Chặng quốc tế thì rất nhiều nước kiểm soát chặt việc mang trái cây tươi vào để phòng sâu bệnh; quả bị tịch thu ở cửa khẩu là chuyện thường gặp, thậm chí kèm phạt. Muốn mang quà quả ra nước ngoài, quả sấy, mứt đóng gói kín có nhãn rõ thường thuận lợi hơn; vẫn nên tra quy định của nước đến trước khi đi.
Một mẹo cho người gửi quả về quê ăn Tết: gửi hai đợt. Đợt một là quả để lâu như bưởi, cam, quýt, gửi sớm. Đợt hai là xoài, bơ, chuối, gửi sát Tết với độ chín tính theo ngày đường.
Lỗi hay gặp khi tính độ chín
Những lỗi dưới đây khiến quả biếu hoặc chua, hoặc nẫu, hoặc thâm vỏ. Phần lớn đến từ việc không phân biệt hai nhóm quả.
| Lỗi | Chuyện xảy ra | Cách tránh |
|---|---|---|
| Mua xoài, bơ chín sẵn để biếu sau ba ngày | Tới ngày trao quả đã mềm nhũn, có vết thâm | Mua quả già xanh, tính ngày theo bảng |
| Mua dứa, cam chua với hy vọng để thêm sẽ ngọt | Quả vẫn chua, chỉ héo vỏ hơn | Nếm khi mua, quả không chín thêm thì chọn quả đã ngọt |
| Cho xoài, chuối xanh vào tủ lạnh cho lâu | Vỏ thâm đen, ruột cứng, không chín được nữa | Quả xanh để ngoài, chỉ cất lạnh khi đã chín |
| Đặt nải chuối chín giữa giỏ quả | Cả giỏ chín nhanh, hai ngày sau mềm hết | Để chuối riêng hoặc chỉ cho chuối còn xanh vào giỏ |
| Gửi xe khách đường dài với quả đã chín tới | Tới nơi quả dập, chảy nước, có mùi | Gửi quả xanh hơn một bậc, thùng thoáng, bọc giấy từng quả |
| Mua đúng một quả bơ cho người nhận | Quả đó không chín đều hoặc bị sượng, không có quả thay | Mua dư một hai quả với loại khó đoán như bơ, hồng xiêm |
Một ví dụ quen thuộc: một người mua hộp xoài chín vàng đẹp vào ngày hai mươi lăm để biếu mùng một. Đến hôm biếu, nửa hộp đã thâm. Nếu mua xoài già xanh vào khoảng hai mươi sáu tháng Chạp, để ngoài rổ thoáng, hộp quà sẽ chín vừa đẹp quanh mùng một; năm nào tháng Chạp thiếu thì lùi lên một ngày.
Trao quả chưa chín: dặn gì, ghi gì
Trao quả còn xanh không phải là thất lễ, miễn người nhận biết khi nào ăn. Vài cách dặn khéo:
- Xếp theo thứ tự ăn. Quả chín ở trên, quả còn cứng ở dưới, nói rõ khi trao.
- Ghi ngày ăn trên mẩu giấy dán vào túi. Ví dụ: "bơ ăn từ mùng hai", "xoài ăn từ ba mươi Tết".
- Dặn cách giữ. Quả xanh để nơi thoáng, đừng cho vào tủ lạnh; quả đã chín thì cất ngăn mát.
- Người lớn tuổi. Nhiều ông bà quen bỏ quả vào tủ lạnh ngay; một câu dặn tránh được cả túi bơ thâm cứng.
- Thiệp gửi bố mẹ ở quê: "Con gửi xoài với bơ còn xanh để đi đường khỏi dập. Mẹ để ngoài rổ, ba bốn hôm là chín, đừng cho tủ lạnh nhé."
- Thiệp gửi bạn ở xa: "Nải chuối với mấy quả đu đủ vườn nhà, tới nơi chắc còn xanh. Cậu để vài hôm, chín vàng thì ăn, nhớ nhắn mình là ngọt không."
Quả chín đúng ngày là món quà được chăm từ trước nhiều ngày. Lời dặn đi kèm cho người nhận thấy điều đó, không cần nói ra.
Câu hỏi thường gặp
Xoài mua về bao lâu thì chín?
Xoài già vỏ còn xanh để nhiệt độ phòng thường chín sau khoảng ba đến năm ngày, trời nóng nhanh hơn. Cho vào túi giấy cùng một quả chuối chín sẽ nhanh hơn. Đừng cho xoài xanh vào tủ lạnh vì có thể không chín được nữa.
Mua dứa xanh để vài hôm có ngọt hơn không?
Hầu như không. Dứa thuộc nhóm quả không ngọt thêm sau khi hái; để lâu vỏ có thể vàng hơn, thịt mềm hơn, nhưng độ ngọt gần như giữ nguyên. Mua dứa đã thơm, nặng tay và nếm thử nếu được.
Bơ chín rồi để được bao lâu?
Bơ chín để nhiệt độ phòng chỉ đẹp một hai ngày. Cho vào ngăn mát giữ thêm được vài ngày. Nếu trao muộn hơn dự tính, cất bơ chín vào ngăn mát và lấy ra trước khi trao vài tiếng.
Gửi trái cây đi xa nên chọn quả chín bao nhiêu?
Với quả chín tiếp như xoài, bơ, chuối, chọn xanh hơn một bậc so với khi trao gần, tính thêm số ngày đường. Với quả không chín thêm như cam, bưởi, chọn quả đã ngon, vỏ chắc, cuống tươi. Bọc giấy từng quả và dùng thùng có lỗ thoáng.
Có mang trái cây tươi ra nước ngoài làm quà được không?
Nhiều nước kiểm soát chặt trái cây tươi mang vào, quả có thể bị tịch thu và người mang có thể bị phạt. Hãy tra quy định của nước đến trước khi đi. Quả sấy, mứt đóng gói kín, nhãn rõ ràng thường là lựa chọn an toàn hơn.
Vì sao quả biếu bị thâm vỏ mà ruột vẫn cứng?
Thường do quả còn xanh bị cho vào tủ lạnh, lạnh làm hỏng vỏ và quả không chín tiếp được nữa. Chuối, xoài, bơ hay gặp nhất. Quả xanh cứ để ở nhiệt độ phòng, chỉ cất lạnh khi đã chín.