Gửi hải sản đông lạnh đi xa thì cấp đông thật cứng ít nhất một ngày, đựng trong thùng xốp thành dày có lót túi nilon, xếp đá gel đã đông cứng cả dưới đáy lẫn phủ kín bên trên, gửi đầu tuần và chọn tuyến đến tay người nhận trong khoảng một ngày. Thùng tới nơi mà hàng vẫn còn cứng hoặc chỉ mềm nhẹ ở mặt ngoài là đạt.
Hải sản đông lạnh là món biếu được người ở thành phố rất quý: tôm biển, mực ống, cá thu cắt khúc của vùng biển quen mà siêu thị khó có. Nhưng đây cũng là món quà có tỷ lệ hỏng giữa đường cao nhất trong nhóm đồ mặn. Phần dưới đi từ chọn món hợp gửi, sơ chế, cấp đông, đóng thùng, chọn giờ gửi, đến cách người nhận kiểm thùng và xử lý khi hàng đã rã.
Món nào gửi đông lạnh được, món nào không nên
Không phải hải sản nào cũng chịu được hành trình đông lạnh dài. Bảng sau giúp bạn chọn:
| Món | Gửi đông lạnh | Ghi chú khi chuẩn bị |
|---|---|---|
| Tôm biển, tôm sú | Hợp | Rửa sạch, để ráo, chia túi theo bữa; có nơi để nguyên vỏ, có nơi bỏ đầu cho gọn |
| Mực ống, mực lá | Hợp | Làm sạch túi mực hoặc để nguyên tuỳ người nhận, ép phẳng trong túi |
| Cá thu, cá ngừ cắt khúc | Hợp | Cắt khúc vừa chảo, thấm khô, bọc từng khúc |
| Ghẹ, cua đã hấp chín | Được | Hấp chín, để nguội hẳn rồi mới cấp đông |
| Hàu, sò, nghêu còn sống | Không nên gửi dạng đông lạnh tự làm | Nên gửi sống theo dịch vụ chuyên nghiệp hoặc chọn món khác |
| Cá nguyên con lớn chưa làm sạch | Không nên | Ruột và mang hỏng nhanh khi rã nhẹ, gây mùi cả thùng |
Nguyên tắc chung: món càng được làm sạch, chia nhỏ và ép phẳng thì càng lạnh nhanh, giữ lạnh lâu và rã ít. Người nhận cũng thích nhận những túi vừa một bữa, lấy ra là nấu, không phải rã đông cả khối lớn.
Về tầng giá, hải sản đông lạnh biếu khác nhau chủ yếu ở loài, cỡ con và độ tươi lúc cấp đông, sau đó mới đến phí gửi. Tôm cỡ lớn, mực ống thân dày, cá thu phần giữa thân nằm ở tầng cao; tôm nhỏ, mực lá, cá khúc đuôi ở tầng phổ thông. Phí thùng, đá và giao nhanh có khi gần bằng tiền hàng nếu gửi ít, nên gom một thùng đủ đầy cho một nhà thay vì chia lẻ nhiều thùng nhỏ.
Sơ chế và cấp đông trước khi đóng thùng
Hàng chỉ lạnh đúng khi bản thân nó đã đông cứng trước khi vào thùng. Đá gel chỉ giữ lạnh, không làm đông được hàng còn mềm. Thứ tự gợi ý:
- Làm sạch, rửa nước lạnh, để thật ráo. Nước đọng nhiều sẽ thành lớp đá dày, rã ra thì ướt thùng.
- Chia túi theo bữa của nhà người nhận, khoảng nửa ký một túi. Ép phẳng, đẩy hết không khí, hút chân không nếu có máy.
- Ghi tên món và ngày cấp đông lên túi bằng bút lông.
- Xếp các túi nằm phẳng, tách nhau trong ngăn đá ở chế độ lạnh sâu nhất, để ít nhất hai mươi bốn giờ cho đông cứng đến lõi.
- Đông đá gel cùng lúc, cũng để đủ một ngày. Đá gel chưa đông cứng sẽ làm hỏng cả kế hoạch.
Nếu bạn mua hải sản đã cấp đông từ cơ sở có kho lạnh, hỏi họ thời điểm cấp đông và nhiệt độ bảo quản, và chỉ nhận hàng khi bạn sẵn sàng đóng thùng ngay. Mang hàng đông lạnh về nhà bằng xe máy giữa trưa rồi để thêm vài tiếng mới đóng là đã mất một phần độ lạnh.
Chọn thùng và xếp đá gel cho đúng
Phần lớn thùng hỏng giữa đường là do thùng mỏng, đá ít, hoặc xếp đá sai chỗ. Kiểm trước khi đóng:
- Thùng xốp thành dày, nắp khít. Thùng mỏng dùng đựng rau quả không đủ cho hành trình dài.
- Lót một túi nilon lớn trong lòng thùng để nước rã nếu có không thấm ra ngoài.
- Một lớp đá gel phẳng dưới đáy, xếp hàng vào giữa, rồi phủ kín một lớp đá gel bên trên. Hơi lạnh đi xuống, nên đá trên mặt quan trọng hơn đá dưới đáy.
- Chèn kín mọi khe trống bằng giấy vò hoặc xốp vụn. Khoảng trống chứa không khí là chỗ ấm lên nhanh nhất.
- Tỷ lệ đá gel so với hàng nên khoảng một phần đá cho hai đến ba phần hàng, đi xa hơn thì tăng đá.
- Buộc kín miệng túi lót, đậy nắp, dán băng keo kín bốn cạnh nắp và quấn thêm vòng quanh thùng.
- Bọc ngoài thùng xốp bằng một thùng carton nếu đi xa, vừa chắc vừa thêm một lớp cách nhiệt.
Đừng dùng đá cây hoặc đá viên thường bỏ trực tiếp vào thùng. Đá thường tan thành nước, ngâm hải sản, ướt thùng và nhiều đơn vị chuyển phát không nhận thùng chảy nước. Ngoài thùng ghi rõ hàng đông lạnh, để đứng, không xếp vật nặng lên trên, kèm tên và cách liên lạc của người nhận.
Chọn ngày gửi và giờ giao
Thời gian đi đường là yếu tố quyết định. Với thùng xốp dày và đủ đá gel, hàng thường còn ổn trong khoảng một ngày, kéo dài hơn thì rủi ro tăng nhanh, nhất là khi trời nóng hoặc thùng phải nằm ở kho trung chuyển. Nên chọn tuyến và dịch vụ giao trong ngày hoặc giao nhanh, hỏi rõ thùng có được để kho lạnh nếu phải chờ không.
Gửi vào đầu tuần, buổi sáng. Tránh gửi chiều thứ Sáu, thứ Bảy, hoặc trước kỳ nghỉ lễ, vì thùng dễ bị nằm ở kho qua ngày nghỉ. Những ngày sát Tết, hàng gửi đi dồn ứ, thời gian giao kéo dài bất ngờ, nên gửi sớm hơn cả tuần hoặc chuyển sang gửi đồ khô.
Báo trước cho người nhận ngày giờ dự kiến, nhờ họ có người ở nhà và dọn sẵn ngăn đá. Thùng tới mà nhà đi vắng, nằm ngoài cổng vài tiếng là đã hỏng một nửa công sức. Ví dụ giả định: chị Lan ở miền Trung gửi tôm cho bố mẹ chồng ở phía Bắc, chọn sáng thứ Hai, gọi trước cho bố mẹ ở nhà chờ, và nhắn cho em chồng ra bến nhận giúp nếu thùng đi xe khách. Thùng tới chiều cùng ngày, tôm còn đông cứng.
Mua sẵn hàng đông lạnh hay tự làm từ hàng tươi
Có hai cách lấy hàng để gửi. Cách thứ nhất là mua hải sản tươi ở chợ biển rồi tự làm sạch, chia túi và cấp đông ở nhà. Ưu điểm là bạn chọn được từng con, biết rõ độ tươi lúc mua. Nhược điểm là tủ đông gia đình làm lạnh chậm, một mẻ lớn có thể mất nhiều giờ mới đông tới lõi, trong thời gian đó hàng vẫn đang giảm chất lượng. Nếu theo cách này, hãy chia mẻ nhỏ, xếp mỏng, và đừng nhồi tủ quá đầy.
Cách thứ hai là mua hàng đã cấp đông ở cơ sở có kho lạnh, đóng túi sẵn. Hàng được làm lạnh nhanh hơn nhiều nên thịt chắc hơn sau khi rã. Khi mua, xem hàng còn đông cứng, không có lớp tuyết dày đóng trong túi (dấu hiệu từng rã rồi đông lại), túi không rách, có ghi ngày cấp đông. Hỏi cơ sở có nhận đóng thùng gửi luôn không; nhiều nơi có sẵn thùng, đá gel và quen tuyến giao, làm giúp bạn sẽ chắc hơn tự làm lần đầu.
Dù theo cách nào, hãy tránh mua lẻ ở quầy đông lạnh không rõ nguồn, hàng chất đống trong tủ mở cửa liên tục. Hải sản đông lạnh biếu xa chỉ ngon khi chuỗi lạnh liền mạch từ lúc cấp đông tới lúc vào ngăn đá nhà người nhận; một khâu đứt là món quà mất giá trị.
Người nhận kiểm thùng thế nào khi mở
Kiểm ngay khi nhận. Mở thùng trước mặt người giao nếu có thể, xem đá gel còn lạnh, có còn tinh thể đá không, hàng còn cứng hay đã mềm.
Hàng còn cứng hoặc mềm nhẹ mặt ngoài. Chuyển ngay vào ngăn đá. Đây là kết quả đạt.
Hàng đã mềm nhưng còn lạnh, không mùi. Nên chế biến và ăn trong ngày, hoặc cất ngăn mát dùng sớm. Không cấp đông lại vì mỗi lần rã rồi đông lại, thịt hải sản bở ra và chất lượng giảm mạnh.
Hàng đã ấm, có mùi lạ, nước đục. Không ăn. Chụp ảnh thùng và hàng ngay để trao đổi với đơn vị vận chuyển nếu có cam kết.
Thùng chảy nước, túi rách. Rửa sạch ngoài túi trước khi cất vào tủ, tránh nước rã dính vào đồ ăn khác trong tủ. Túi rách mà hàng còn cứng thì chuyển sang túi mới, ép kín rồi mới cất.
Báo lại cho người gửi. Một tin nhắn ngắn kèm ảnh thùng khi mở giúp người gửi biết cách đóng đã ổn chưa. Lần sau họ sẽ biết nên thêm đá, đổi tuyến hay đổi ngày gửi. Đây cũng là lời cảm ơn tự nhiên nhất cho một món quà phải chuẩn bị nhiều công.
Câu ghi kèm thùng và vài điều nên dặn
Thùng đông lạnh thường không có chỗ cho thiệp đẹp, nên ghi lời nhắn lên một tấm thiệp bọc túi zip dán trên nắp, hoặc nhắn tin cho người nhận. Mẫu gửi bố mẹ: "Con gửi bố mẹ ít tôm với mực ở chợ biển, con chia sẵn mỗi túi một bữa, mẹ cho ngăn đá ngay nhé, lúc nấu lấy ra rã ở ngăn mát từ tối hôm trước." Mẫu gửi anh chị em: "Thùng cá thu cắt khúc em gửi, anh chị cất ngăn đá, kho hay chiên đều được, cả nhà ăn cho vui."
Nên dặn thêm cách rã đông: chuyển từ ngăn đá xuống ngăn mát từ tối hôm trước, hoặc ngâm cả túi kín trong nước lạnh. Không rã bằng nước nóng hay để ngoài trời nóng nhiều giờ. Hải sản là món dễ gây dị ứng, nhà có người dị ứng tôm cua, người đang điều trị bệnh hay phụ nữ có thai thì nên ăn món đã nấu chín kỹ và theo lời dặn của bác sĩ.
Nếu bạn biết nhà người nhận có tủ đông nhỏ, đang chật đồ, hãy gửi lượng ít hơn hoặc hỏi trước. Một thùng hải sản đầy mà không có chỗ cất là món quà gây khó cho cả nhà, có khi phải mang đi chia hàng xóm ngay trong buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Hải sản đông lạnh gửi xa được bao lâu?
Với thùng xốp dày, hàng cấp đông cứng và đủ đá gel phủ trên dưới, hàng thường giữ ổn trong khoảng một ngày. Hành trình dài hơn hay trời nóng thì rủi ro tăng, nên chọn dịch vụ giao nhanh và gửi đầu tuần.
Nên dùng đá gel hay đá viên khi gửi hải sản?
Nên dùng đá gel đã đông cứng. Đá viên thường tan thành nước, ngâm hải sản, làm ướt thùng và nhiều đơn vị không nhận thùng chảy nước. Đá gel giữ lạnh ổn định và không rỉ nếu túi còn nguyên.
Hải sản đã rã đông có cấp đông lại được không?
Không nên. Mỗi lần rã rồi đông lại, thớ thịt bở ra, mất nước và chất lượng giảm mạnh, còn có nguy cơ vi khuẩn phát triển trong lúc rã. Hàng đã mềm mà còn lạnh, không mùi thì nấu ăn trong ngày.
Đá gel nên xếp ở đâu trong thùng xốp?
Xếp một lớp phẳng dưới đáy và quan trọng hơn là phủ kín một lớp bên trên hàng, vì hơi lạnh đi từ trên xuống. Chèn kín khe trống bằng giấy vò để không còn túi không khí ấm.
Có nên gửi hàu, sò sống dạng đông lạnh tự làm không?
Không nên. Hàu, sò, nghêu còn sống hỏng rất nhanh khi đông lạnh không đúng cách và dễ gây ngộ độc. Muốn biếu những món này, nên gửi sống qua dịch vụ chuyên nghiệp hoặc chọn món khác như tôm, mực, cá cắt khúc.
Nhận thùng hải sản bị hỏng thì làm gì?
Chụp ảnh thùng, đá gel và hàng ngay khi mở, không ăn hàng đã ấm, có mùi lạ hay nước đục. Liên hệ đơn vị vận chuyển với ảnh chụp nếu có cam kết, và báo người gửi để lần sau đổi cách đóng.