Biếu giò chả dịp Tết nên đặt trước ít nhất năm đến bảy ngày, nhận hàng sát ngày trao, chọn cây nửa ký hoặc một ký còn nguyên lá; giò lụa để ngoài mùa lạnh chỉ nên tính hai ba ngày, ngăn mát khoảng một tuần, nên biếu vừa đủ để nhà người nhận ăn kịp. Giò ngon có mặt cắt hồng nhạt, lỗ khí li ti, ấn thấy đàn hồi, thơm mùi nước mắm và lá chuối.
Ở nhiều nhà phía Bắc, đôi giò, cây chả là phần không thể thiếu của mâm cỗ Tết, nên biếu giò là biếu đúng cái nhà người ta cần. Nhưng giò chả là đồ tươi, không có chất giữ thì không để lâu, và vì vậy cũng là món dễ bị pha chất lạ để kéo dài hạn. Bài này giúp bạn đặt hàng đúng lịch, nhận ra cây giò tốt, chọn cỡ, gói lá, giữ và mang đi, kèm lời dặn ghi thiệp.
Đặt trước bao lâu và nhận hàng lúc nào
Những ngày giáp Tết, các lò giò làm theo đơn đặt trước, nhận thêm khách vãng lai rất hạn chế. Muốn có giò của chỗ quen, bạn nên đặt từ khoảng ngày hai mươi tháng Chạp, chậm nhất năm bảy ngày trước khi cần. Khi đặt, nói rõ số cây, cỡ cây, loại giò, ngày giờ nhận, và hỏi luôn lò làm mẻ của bạn vào ngày nào.
Điểm mấu chốt là nhận càng sát ngày trao càng tốt. Giò làm xong mà để thêm hai ba ngày trên xe hoặc trong nhà bạn trước khi tới nhà người nhận là đã ăn mất phần lớn thời gian ngon của nó. Lý tưởng là nhận buổi sáng, trao trong ngày. Nếu phải biếu nhiều nhà ở các ngày khác nhau, chia làm vài lần nhận thay vì lấy một lần cho tất cả.
Với chả quế, chả nướng có vỏ ngoài đã chín và khô hơn, giữ được lâu hơn giò lụa một chút, nên có thể nhận sớm hơn một ngày. Giò thủ được nén chặt, nhiều mỡ, tai và mộc nhĩ, phải để mát; trời ấm thì giò thủ dễ chảy mỡ và nhớt bề mặt. Hãy hỏi người làm loại nào hợp đi xa và loại nào chỉ nên trao trong ngày.
Nhận cây giò ngon, tránh giò có chất lạ
Mặt cắt. Giò lụa tốt có màu hồng nhạt đến trắng ngà, mặt cắt mịn, rải đều những lỗ khí nhỏ li ti. Màu trắng bệch, mặt cắt quá mịn như cao su, không một lỗ khí, hoặc hồng đỏ quá tươi đều đáng ngờ.
Độ đàn hồi. Ấn ngón tay vào mặt cắt, giò ngon lõm nhẹ rồi trở lại, cắn thấy giòn dai vừa phải. Giò dai cứng bất thường, nhai sần sật như nhựa, để mấy ngày ngoài trời không hề đổi mùi, có thể đã được thêm chất tạo dai, giữ lâu không được phép như hàn the.
Mùi. Giò mới thơm nước mắm, thơm thịt và mùi lá chuối luộc. Mùi chua, mùi lạ, hoặc không có mùi gì là dấu hiệu không tốt.
Lớp lá. Lá chuối xanh, bám sát cây giò, buộc lạt chặt. Lá héo đen, rịn nước nhớt dưới lớp lá trong, là giò đã để lâu.
Cân nặng thật. Giò bán theo cây nhưng nên hỏi cân. Một cây ghi một ký mà cầm nhẹ tênh, hoặc lá gói dày nhiều lớp quá mức để bù cân, là chuyện có gặp.
Chọn cỡ và loại theo nhà người nhận
Nhà nào cũng có giò trong Tết, nên điều quan trọng là biếu thứ nhà người ta chưa có hoặc biếu đúng lượng ăn kịp:
| Loại | Cỡ hay biếu | Hợp nhà nào |
|---|---|---|
| Giò lụa | Cây nửa ký hoặc một ký | Gần như mọi nhà, nhất là nhà có mâm cỗ cúng |
| Chả quế | Cây nửa ký | Nhà thích món nướng thơm, ăn kèm bánh chưng, xôi |
| Giò bò | Cây nửa ký | Nhà không ăn thịt heo nhiều, người thích vị đậm |
| Giò thủ | Cây nửa ký đến một ký | Nhà đông người, trời lạnh, có tủ mát rộng |
| Cặp giò lụa và chả quế | Mỗi loại nửa ký | Biếu bố mẹ, ông bà: đủ món, không quá nhiều |
Biếu một cặp hai món nhỏ thường hợp hơn một cây to. Nhà ông bà chỉ hai người mà nhận ba bốn cây giò từ các nhà con cháu thì đến mồng ba đã phải mang chiên, mang kho cho đỡ phí. Nếu biết nhà người nhận đã đặt giò lụa, hãy chuyển sang chả quế hoặc giò bò để mâm cỗ có thêm món.
Về tầng giá, giò chả không chênh nhiều theo hộp mà theo nguyên liệu: thịt nạc mông hay nạc vai xay tay, nước mắm ngon hay nước mắm thường, giã bằng cối hay xay máy, gói bằng lá chuối tươi hay lá đã qua sơ chế. Chỗ làm kỹ thường không rẻ, và cũng không nhận đơn quá nhiều trong những ngày cuối năm. Nếu một nơi nhận làm bao nhiêu cũng được, giá thấp hơn hẳn xung quanh, hãy hỏi thêm về nguyên liệu trước khi đặt.
Gói lá, buộc lạt và đặt vào giỏ
Giò chả trao trong giỏ hoặc hộp mở dễ đẹp hơn túi nilon. Cách gói gọn đã được nhiều nhà dùng:
- Giữ nguyên lớp lá của lò, không bóc ra gói lại. Lá trong là lớp giữ ẩm và mùi, bóc ra là giò nhanh khô mặt.
- Bọc ngoài một lớp lá dong hoặc lá chuối mới nếu muốn đẹp hơn, buộc lạt tre hoặc dây cói thành hình chữ thập.
- Lót đáy giỏ tre hoặc hộp gỗ bằng lá chuối sạch, đặt cây giò nằm, cây chả bên cạnh, chèn thêm lá cho khỏi lăn.
- Nếu đi xe máy hay xe khách quá một giờ, đặt cả giỏ vào túi giữ nhiệt với vài túi đá gel bên cạnh, không đặt đá trực tiếp lên lá.
- Ghi tấm thiệp nhỏ: tên loại giò, ngày làm, và một dòng dặn cất mát.
Đừng cắt sẵn giò thành khoanh để bày đĩa khi biếu. Giò cắt rồi khô mặt rất nhanh, nhà người nhận cũng khó cất. Biếu nguyên cây cho người nhận tự cắt khi bày cỗ, đó cũng là phép lịch sự quen thuộc.
Mang giò chả đi xa bằng xe khách hoặc gửi xe
Con cháu ở thành phố về quê ăn Tết hay mang giò của lò quen về biếu, hoặc ngược lại gửi giò quê lên cho người ở phố. Đường đi dưới sáu tiếng trong mùa lạnh, giò để trong túi giữ nhiệt có hai ba túi đá gel là đủ. Đường đi dài hơn, hoặc phải gửi xe để người nhận ra bến lấy, nên làm kỹ hơn: để giò trong ngăn mát qua đêm cho lạnh đều, sáng ra mới cho vào thùng xốp nhỏ, đá gel xếp quanh và phủ lên trên, chèn kín bằng giấy vò.
Không cấp đông giò rồi mới gửi, trừ khi người nhận chỉ dùng để chiên. Giò lụa qua ngăn đá rồi rã ra sẽ bị chảy nước dưới lớp lá, mặt cắt rỗ, mất cái giòn mà người ăn giò chờ đợi. Chả quế và giò bò chịu đựng đường xa tốt hơn giò lụa, nên nếu phải chọn một món để gửi xa, hãy ưu tiên hai món ấy.
Khi gửi xe, gọi người nhận trước để họ ra bến đúng giờ, đừng để thùng nằm ở văn phòng nhà xe cả buổi chiều. Ghi trên nắp thùng chữ đồ ăn tươi, cần để mát, kèm tên người nhận. Khi tới nơi, người nhận nên mở ngay, kiểm giò còn mát, lá còn xanh, không mùi chua, rồi chuyển vào ngăn mát. Nếu đá gel đã tan hết và giò ấm lên, nên ăn ngay trong ngày hoặc chế biến chín lại, không để thêm nhiều ngày.
Giữ giò chả được mấy ngày: dặn theo thời tiết
Giò chả truyền thống không có chất giữ lâu, nên thời gian ăn ngon ngắn. Bạn có thể ghi sẵn mấy dòng này kèm quà:
- Trời lạnh, để chỗ thoáng mát: giò lụa khoảng hai đến ba ngày, chả quế lâu hơn một chút. Để trên kệ cao, tránh gần bếp và nồi bánh chưng đang luộc.
- Ngăn mát tủ lạnh: giò lụa khoảng một tuần. Bọc kín bằng màng thực phẩm sau khi đã cắt, để mặt cắt không khô và không ám mùi tủ.
- Ngăn đá: giữ được lâu hơn nhưng giò rã đông bị ra nước, mất độ giòn. Chỉ nên cấp đông phần chắc chắn ăn không kịp, sau đó dùng để chiên hoặc kho.
- Dấu hiệu bỏ: bề mặt nhớt, mùi chua, chấm xanh trắng, lá trong đổi màu đen và rịn nước.
Phía Nam trời nóng, thời gian để ngoài gần như bằng không, giò phải vào ngăn mát ngay. Khi biếu người ở xa vào Nam, nhớ điều này mà dặn kỹ hơn. Giò chả là đồ thịt chế biến, người có thai, trẻ nhỏ và người đang điều trị bệnh nên ăn giò mới, cất đúng cách; ai đang kiêng mỡ, kiêng mặn thì hỏi bác sĩ về lượng dùng.
Câu ghi thiệp và vài lỗi nên tránh
Biếu giò chả hợp với lời ngắn, gắn với mâm cỗ. Gửi ông bà: "Chúng con biếu ông bà cặp giò chả, con đặt từ đầu tháng để kịp mâm cỗ tất niên của nhà mình." Gửi bố mẹ vợ: "Con biếu bố mẹ cây giò lụa, con nhờ người làm quen từ năm ngoái, mẹ cắt mâm cúng rồi cả nhà ăn cho vui." Gửi hàng xóm cũ: "Chút giò chả Tết của nhà em, cô chú cất mát giúp em nhé, chúc nhà mình năm mới mạnh khoẻ."
Lỗi hay gặp đầu tiên là mua giò quá sớm cho đỡ lo, rồi mang đi biếu khi giò đã sang ngày thứ ba. Lỗi thứ hai là đựng giò trong túi nilon kín khi trời còn ấm: hơi nóng bị giữ lại, giò nhớt mặt chỉ sau vài giờ. Lỗi thứ ba là mua giò không rõ nơi làm ngoài chợ tạm những ngày cuối năm, nơi rất khó biết giò có được pha chất giữ lâu hay không.
Nếu không chắc tìm được chỗ làm tin cậy, bạn có thể chọn biếu một giỏ đồ khô thay vì giò chả. Món quà tươi chỉ có giá trị khi nó còn tươi, và người nhận lớn tuổi thường tiếc của, giò hơi chua vẫn cố ăn. Đừng để món biếu của mình thành nỗi lo cho họ.
Câu hỏi thường gặp
Giò lụa biếu Tết nên đặt trước mấy ngày?
Nên đặt trước ít nhất năm đến bảy ngày, các lò quen thường nhận đơn từ khoảng hai mươi tháng Chạp. Nhớ hẹn ngày nhận sát ngày trao để giò còn mới khi tới tay người nhận.
Giò lụa để ngoài được mấy ngày?
Trời lạnh, để nơi thoáng mát thì giò lụa truyền thống khoảng hai đến ba ngày. Trời ấm hoặc ở phía Nam thì nên cho vào ngăn mát ngay, ở đó giò giữ được khoảng một tuần nếu bọc kín mặt cắt.
Làm sao biết giò có chất tạo dai không được phép?
Giò dai cứng bất thường, nhai sần sật, mặt cắt mịn như cao su không có lỗ khí và để ngoài nhiều ngày không đổi mùi là dấu hiệu đáng ngờ. Mua ở nơi làm rõ ràng, có người quen dùng lâu là cách chắc nhất.
Có nên cấp đông giò lụa để biếu dần không?
Không nên nếu muốn giữ độ ngon. Giò rã đông bị ra nước, mất giòn và nhạt mùi. Chỉ cấp đông phần ăn không kịp để chiên hoặc kho, còn để biếu thì nên đặt giò mới theo từng đợt.
Biếu giò chả cho người ở xa có được không?
Được nếu đường đi trong ngày, đặt giò trong túi giữ nhiệt với đá gel và dặn người nhận cất ngăn mát ngay. Đi xa hơn hai ngày thì nên chọn chả quế hoặc chuyển sang món khô cho chắc.
Nhà người nhận đã có giò thì nên biếu gì thay?
Nếu biết nhà ấy đã đặt giò lụa, bạn có thể biếu chả quế, giò bò hoặc một cặp nhỏ khác loại để mâm cỗ thêm món. Hoặc chuyển hẳn sang đồ khô như măng, nấm, miến dùng được lâu sau Tết.