Biếu cà phê thì hỏi trước người nhận pha bằng gì: nhà dùng phin thì biếu cà phê xay vừa phin hoặc hạt kèm lời dặn xay; nhà có máy xay và máy pha thì biếu nguyên hạt; không rõ thì chọn xay sẵn độ phin, vì phần lớn gia đình Việt vẫn pha phin. Sau đó mới tới ngày rang: cà phê đáng biếu là cà phê rang trong vòng vài tuần, túi có van một chiều, ghi rõ ngày rang chứ không chỉ hạn dùng.
Cà phê là món quà dễ thương nhưng cũng dễ phí: túi hạt nguyên đến nhà không có máy xay, túi xay mịn đến nhà dùng phin làm nghẹt phin, túi rang từ mấy tháng trước mở ra đã nhạt mùi. Phần dưới đi từ việc hỏi khéo cách pha, chọn dạng hạt hay xay, đọc túi, nhận cà phê độn, đến bảo quản theo ngày và cách đóng hộp.
Hỏi khéo cách pha trước khi mua
Hỏi qua người nhà. Một câu nhắn với con cháu người nhận: "Ông nhà mình sáng hay uống cà phê phin hay cà phê gói?" là đủ. Câu trả lời quyết định gần hết lựa chọn của bạn.
Để ý khi đến chơi. Trên bàn nước có phin nhôm, bình giữ nhiệt, hay máy pha? Gói cà phê họ đang dùng là túi giấy kraft xay sẵn hay túi hạt? Những chi tiết ấy cho biết nhiều hơn mọi lời hỏi.
Người không uống cà phê. Có những gia đình chỉ có một người uống cà phê, những người khác uống trà. Một túi nhỏ là đủ; hai ba cân cà phê biếu một nhà như vậy sẽ nằm trong tủ đến hết mùa.
Người đã sành cà phê. Họ thường có máy xay, có sở thích riêng về vùng và độ rang. Với họ, một túi nhỏ cà phê đặc sản lạ vị thường được quý hơn một túi lớn cà phê phổ thông. Đừng cố đoán gu của họ bằng túi đắt nhất; hỏi họ đang thích vùng nào, rang nhạt hay đậm, rồi chọn một túi khác đi một chút để họ có thêm vị mới.
Người lớn tuổi hay mất ngủ. Nhiều người cao tuổi đã giảm cà phê vì khó ngủ, hồi hộp. Hỏi trước, nếu họ đã bỏ thì đổi món. Cà phê ít caffeine hơn như Arabica rang vừa có thể hợp hơn Robusta rang đậm, nhưng nên để người nhận tự quyết.
Dụng cụ pha, độ xay và dạng nên biếu
Độ xay phải hợp dụng cụ. Xay sai thì cà phê ngon cũng pha ra nhạt hoặc đắng gắt.
| Người nhận pha bằng | Độ xay hợp | Nên biếu dạng |
|---|---|---|
| Phin nhôm, phin inox | Vừa, hạt bột như đường cát to | Xay sẵn độ phin, hoặc hạt nếu nhà có máy xay |
| Máy pha espresso | Mịn, gần như bột | Nguyên hạt, vì xay mịn sẵn mất mùi rất nhanh |
| Bình ép kiểu Pháp | Thô, như muối hột | Nguyên hạt hoặc dặn người bán xay thô |
| Phễu giấy rót tay | Vừa hơi mịn | Nguyên hạt, người dùng kiểu này thường có máy xay |
| Ấm moka bếp | Mịn vừa | Xay sẵn độ moka hoặc hạt |
| Không có dụng cụ, chỉ uống cà phê gói | Không áp dụng | Cà phê túi lọc nhúng hoặc kèm phin mới |
Khi không biết, xay sẵn độ phin là phương án an toàn nhất ở nước ta. Nếu muốn biếu hạt cho người có máy xay, ghi lên thiệp một dòng nhỏ: "Bố xay vừa như đường cát to nếu pha phin nhé." Lời dặn ấy giúp người nhận không phải đoán.
Đọc túi cà phê: thông tin nào đáng tin
Cầm túi cà phê lên, kiểm lần lượt những điểm sau. Túi đáng biếu nên có gần đủ.
- Ngày rang, không chỉ hạn dùng. Hạn dùng có thể dài cả năm, nhưng cà phê ngon nhất trong khoảng một đến bốn tuần sau ngày rang với hạt, ngắn hơn với bột xay.
- Van một chiều tròn trên mặt túi. Cà phê mới rang còn nhả khí; van cho khí ra mà không cho không khí vào. Bóp nhẹ túi, ngửi ở van, thấy mùi cà phê thơm là dấu hiệu tốt.
- Thành phần ghi rõ. Cà phê nguyên chất chỉ ghi cà phê, có thể kèm giống (Robusta, Arabica) và vùng. Túi ghi thêm hương liệu, bơ, đường, chất tạo màu là cà phê tẩm.
- Vùng trồng và độ rang. Không bắt buộc, nhưng túi có thông tin này thường do người rang hiểu hàng mình.
- Khối lượng hợp lý. Túi một phần tư hoặc nửa cân dùng hết trong vài tuần, giữ được mùi. Túi một cân hợp nhà đông người uống.
- Tên và địa chỉ nơi rang, đóng gói. Để đổi hoặc hỏi lại khi cần.
Nếu mua ở chỗ rang tại chỗ, hỏi rang mẻ nào, có thể nhờ rang mới và đóng túi có van vào đúng ngày bạn đi biếu. Nhiều nơi nhận rang theo đơn, chỉ cần báo trước vài ngày.
Robusta, Arabica hay phối: vị nào hợp ai
Không cần đi sâu vào vùng trồng, chỉ cần biết hai giống cà phê chính khác nhau thế nào khi ở trong ly, rồi chọn theo khẩu vị người nhận.
| Loại | Vị trong ly | Hợp người nhận |
|---|---|---|
| Robusta rang vừa đến đậm | Đắng rõ, đậm, ít chua, hậu dày; caffeine cao hơn | Người quen cà phê phin truyền thống, uống cà phê sữa đá |
| Arabica rang vừa | Ít đắng, có vị chua thanh, mùi quả, hoa | Người thích uống đen nhẹ, pha rót tay, người uống ít |
| Phối Robusta và Arabica | Cân bằng, vẫn đậm mà có mùi thơm hơn | Gia đình đông người khẩu vị khác nhau |
| Culi (hạt tròn một nhân) | Đậm, thơm hơn Robusta thường | Người thích đậm, muốn thử khác thường ngày |
Một sai lầm hay gặp là biếu Arabica đắt tiền cho người quen uống cà phê sữa phin đậm. Họ pha theo thói quen, thấy chua, nhạt, nghĩ cà phê kém. Ngược lại, người quen Arabica nhận Robusta rang đậm sẽ thấy quá đắng. Khi phân vân, một túi phối là lựa chọn dễ chịu nhất cho số đông. Nếu biếu hai túi, ghi bên ngoài túi nào đậm, túi nào nhẹ để người nhận chọn đúng ly cho từng người trong nhà.
Nhận cà phê độn và cà phê tẩm
Cà phê độn là cà phê pha thêm bột ngũ cốc rang, đậu nành rang, bắp rang cháy để tăng khối lượng và tạo màu đen đặc. Cà phê tẩm là cà phê được trộn bơ, đường, nước mắm, hương liệu khi rang để có mùi thơm nồng và vị đậm. Hai kiểu này không hẳn gây hại khi làm đúng, nhưng làm quà cho người quen cà phê nguyên chất thì dễ bị chê.
Mấy dấu hiệu nhận nhanh. Bột cà phê nguyên chất khô, tơi, nâu sẫm hơi ánh, cầm lên bóp nhẹ thì rời ra. Bột độn hoặc tẩm thường đen kịt, hơi dính, vón cục, mùi thơm ngọt nồng như kẹo. Pha phin thì cà phê nguyên chất có lớp bọt nâu nhạt, nước màu nâu cánh gián, uống có vị đắng xen chua nhẹ, hậu ngọt; cà phê độn nhiều cho nước đen đặc như mực, vị khét, đắng bè. Thả một nhúm bột vào cốc nước lạnh: bột nguyên chất phần lớn nổi lâu trên mặt, bột độn ngũ cốc chìm nhanh và làm nước đục.
Hạt nguyên tránh được phần lớn nỗi lo độn, vì độn chủ yếu xảy ra với bột. Nhưng hạt rang tẩm vẫn có: mặt hạt bóng dầu, dính tay, mùi bơ đường rõ. Nếu người nhận thích kiểu cà phê đậm, thơm nồng của quán vỉa hè, một túi tẩm nhẹ có ghi rõ thành phần vẫn là quà hợp; chỉ cần nhãn trung thực.
Giữ cà phê từ lúc mua tới lúc người nhận mở túi
Kẻ thù của cà phê rang là không khí, ẩm, nóng và mùi lạ. Những bước sau giữ túi cà phê ổn trong khoảng hai tuần trước khi trao.
- Ngày mua: chọn túi có ngày rang gần nhất, van một chiều còn nguyên, túi không thủng, đường hàn miệng túi kín.
- Ngày một đến bảy: để túi nơi khô, tối, nhiệt độ phòng. Không để tủ lạnh, vì túi lấy ra sẽ đọng hơi nước, cà phê hút ẩm và hút mùi thức ăn. Tránh để chung ngăn với xà phòng, nến thơm, nước hoa.
- Ngày tám đến mười bốn: túi chưa mở vẫn ổn. Nếu túi là loại không van, không hàn kín, nên cho thêm vào hộp thiếc kín hoặc lọ thuỷ tinh có nắp gioăng.
- Ngày trao: đặt túi trong hộp, không đè vật nặng lên làm bẹp van. Đi xa trên xe nóng thì để túi trong khoang có điều hoà.
- Dặn người nhận: mở túi rồi thì gấp miệng, kẹp chặt, cất nơi khô mát, dùng trong vài tuần. Bột xay sẵn nên dùng sớm hơn hạt.
Ví dụ giả định: anh Khoa biếu bố vợ ở quê nửa cân cà phê xay, rang từ đầu tháng, đến cuối tháng mới về quê trao. Túi không có van, để cạnh nồi cơm điện trong bếp suốt ba tuần. Khi bố vợ pha, cà phê đã nhạt và có mùi lạ. Lần sau anh đặt rang trước ngày về ba hôm.
Hộp quà và câu ghi thiệp
Cà phê không cần hộp cầu kỳ. Hai túi kraft có van đặt trong hộp giấy cứng hoặc hộp gỗ trơn, lót giấy rơm, là đủ chững chạc. Nếu muốn món quà dùng được ngay, kèm một chiếc phin mới hợp cỡ ly của nhà người nhận, hoặc một hũ đường thốt nốt, một hộp sữa đặc nhỏ cho người hay uống cà phê sữa. Tránh nhồi quá nhiều thứ, vì người nhận phải cất dọn từng món.
Hai túi khác nhau trong một hộp là cách hay: một túi Robusta rang vừa cho người thích đậm, một túi Arabica cho người thích nhẹ, có mùi quả. Ghi tên lên mặt sau túi bằng bút dạ để người nhận phân biệt.
Mẫu thiệp: "Con biếu bố hai túi cà phê mới rang tuần này, một túi đậm cho bố pha phin buổi sáng, một túi nhẹ hơn cho mẹ pha sữa. Bố mẹ cất nơi khô ráo, dùng dần trong tháng nhé." Với đồng nghiệp hay đối tác: "Gửi anh túi cà phê rang mới để những buổi sáng làm việc thêm thơm. Chúc anh một năm suôn sẻ."
Câu hỏi thường gặp
Nên biếu cà phê hạt hay cà phê xay?
Tuỳ người nhận pha bằng gì. Nhà dùng phin mà không có máy xay thì biếu cà phê xay độ phin; nhà có máy xay, máy pha thì biếu nguyên hạt. Không biết thì chọn xay sẵn độ phin vì phổ biến nhất.
Cà phê rang bao lâu thì ngon nhất?
Hạt rang ngon nhất trong khoảng một đến bốn tuần sau ngày rang; bột xay sẵn nên dùng sớm hơn. Vì vậy hãy chọn túi ghi ngày rang gần, đừng chỉ nhìn hạn dùng in trên bao bì.
Van tròn trên túi cà phê để làm gì?
Đó là van một chiều, cho khí từ cà phê mới rang thoát ra mà không cho không khí vào. Túi có van giữ mùi lâu hơn và không bị phồng, nứt khi cà phê còn nhả khí.
Làm sao nhận biết cà phê độn?
Bột độn thường đen kịt, dính, vón cục, mùi ngọt nồng; pha ra nước đen đặc, vị khét. Thả bột vào nước lạnh, bột nguyên chất nổi lâu, bột độn ngũ cốc chìm nhanh và làm nước đục.
Có nên để cà phê trong tủ lạnh trước khi đem biếu?
Không nên. Lấy túi từ tủ lạnh ra sẽ đọng hơi nước, cà phê hút ẩm và hút mùi thức ăn. Để nơi khô, tối, mát ở nhiệt độ phòng là tốt nhất trong vài tuần.
Biếu bao nhiêu cà phê là vừa?
Với gia đình một hai người uống, một đến hai túi nhỏ là đủ dùng trong vài tuần khi mùi còn ngon. Nhà đông người uống mới cần túi lớn; biếu quá nhiều thì cà phê để lâu sẽ nhạt mùi.