Bưởi biếu Tết nên chọn quả cầm nặng tay so với cỡ, vỏ mịn căng và thơm tinh dầu, đáy quả chắc, cuống còn tươi; giống thì chọn theo người nhận và theo ngày bổ: bưởi vỏ vàng để được lâu và càng để càng ráo tép, bưởi da xanh ruột hồng thì ngon khi ăn trong vài tuần. Bưởi là quả hiếm hoi mua trước Tết cả tuần vẫn yên tâm, miễn chọn đúng quả.
Bài này không giới thiệu vùng trồng, chỉ đi vào chuyện chọn quả để biếu: giống nào hợp ai, kiểm quả thế nào ở sạp, tính ngày từ khi mua tới khi người nhận bổ, đặt bưởi vào giỏ hoặc hộp, bày lên mâm ngày Tết, ai cần lưu ý khi ăn bưởi, và ghi gì kèm quà.
Chọn giống bưởi theo người nhận và ngày bổ
Các giống dưới đây là những giống phổ biến khi biếu. Cách nhận và thời gian giữ chỉ là mức thường gặp; quả cụ thể còn tuỳ lúc hái.
| Giống thường gặp | Dáng quả, vỏ, ruột | Hợp biếu ai | Nên bổ trong |
|---|---|---|---|
| Bưởi Diễn | Quả tròn vừa, vỏ vàng khi chín, ruột trắng hồng nhạt, ngọt thanh | Bày mâm ngày Tết miền Bắc, biếu ông bà, người thích quả để lâu | Vài tuần, nhiều quả để ra giêng vẫn ngon |
| Bưởi Đoan Hùng | Quả nhỏ đến vừa, vỏ vàng xanh, tép giòn, ngọt dịu | Biếu người quen vị bưởi miền Bắc | Vài tuần nếu để thoáng |
| Bưởi da xanh | Quả to, vỏ xanh kể cả khi chín, ruột hồng, múi dễ tách | Gia đình đông người, người thích ruột hồng đẹp mắt | Một đến hai tuần là ngon nhất |
| Bưởi Năm Roi | Quả hình quả lê, vỏ vàng xanh, ruột trắng, mọng nước, ít hạt | Người lớn tuổi thích vị ngọt chua nhẹ, nhà có trẻ nhỏ vì ít hạt | Một đến hai tuần |
| Bưởi đỏ, bưởi ruột đỏ | Vỏ đỏ cam hoặc ruột đỏ, màu đẹp | Bày mâm, quà trang trí ngày Tết | Tuỳ giống, hỏi người bán |
Câu hỏi nên đặt cho người bán là "quả này hái được mấy hôm rồi". Bưởi vỏ vàng để thêm sau hái thường ráo nước, tép săn và ngọt hơn; bưởi da xanh để quá lâu thì vỏ khô, tép bắt đầu xốp. Biết ngày hái giúp bạn tính được còn bao nhiêu ngày đẹp nhất.
Sáu điểm kiểm quả bưởi bằng tay và mắt
Nặng tay so với cỡ. Cầm hai quả cùng cỡ, quả nặng hơn thường nhiều nước, vỏ mỏng hơn. Quả nhẹ bỗng là vỏ dày, cùi xốp hoặc tép đã khô.
Vỏ mịn, túi tinh dầu nhỏ và dày. Nhìn gần sẽ thấy các chấm nhỏ trên vỏ; chấm nhỏ, mịn, sát nhau thường đi với vỏ mỏng. Vỏ sần to, lỗ chân lông thưa là quả vỏ dày.
Mùi thơm khi xoa nhẹ. Xoa ngón tay lên vỏ rồi ngửi: thơm tinh dầu rõ là quả tươi. Quả không có mùi, vỏ khô cứng là để lâu hoặc đã bị bảo quản quá lạnh.
Đáy quả chắc. Ấn ngón cái vào đáy quả, đối diện cuống: chắc, đàn hồi nhẹ là tốt; lún mềm là quả bắt đầu nhũn bên trong.
Cuống và lá. Cuống còn xanh hoặc nâu tươi, không thâm đen, không mốc. Quả còn cành lá thì lá có thể héo sau vài ngày, đó là bình thường; quan trọng là cuống không thối.
Không vết dập, không đốm úng. Lăn quả một vòng trên tay, tìm mảng mềm, đốm nâu ướt hay vết nứt nhỏ. Một vết dập nhỏ cũng làm quả hỏng nhanh khi để chung với quả khác trong giỏ.
Tính ngày từ lúc mua tới lúc người nhận bổ
Bưởi để được lâu, nhưng mỗi khâu đều bớt đi vài ngày. Bảng dưới gợi ý cách giữ theo khoảng thời gian.
| Khoảng thời gian | Cách giữ | Lưu ý |
|---|---|---|
| Trao trong vài ngày | Để nơi thoáng mát, không cần bọc | Không chồng quá ba lớp, quả dưới dễ dập |
| Một đến hai tuần | Đặt từng quả trên giá hoặc mặt sàn khô, tránh nắng, có thể bọc giấy mềm từng quả | Kiểm vài ngày một lần, bỏ quả có đốm mềm |
| Hai tuần trở lên | Chọn bưởi vỏ vàng giống để lâu, treo hoặc đặt nơi thoáng gió, không đóng kín trong túi nilon | Vỏ sẽ hơi khô lại, tép ráo hơn; bưởi da xanh không hợp để lâu như vậy |
| Gửi xa vài ngày đường | Bọc giấy từng quả, xếp thùng có lỗ thoáng, chèn kín khe | Ghi chữ hàng dễ dập bên ngoài thùng, không để chung với hàng nặng |
Ví dụ bạn mua bưởi Diễn ngày hai mươi tháng Chạp để biếu bố mẹ, bố mẹ bày mâm ba ngày Tết rồi mới bổ: tính ra quả cần đẹp khoảng hai tuần. Bưởi vỏ vàng chọn đúng cách đáp ứng tốt. Nếu là bưởi da xanh, nên dặn bố mẹ ăn trước, đừng để bày tới sau Rằm.
Đặt bưởi trong giỏ, hộp và trên mâm ngày Tết
Bưởi to và nặng, nên luôn đặt ở đáy giỏ hoặc giữa hộp, các quả nhỏ và mềm xếp xung quanh hoặc bên trên. Giỏ quà có một hai quả bưởi làm trụ thì vững, không lắc khi xách. Lót đáy bằng lớp giấy rơm hoặc giấy lụa để quả không trượt, và đừng bọc màng co kín cả giỏ nếu còn vài ngày mới trao, vì hơi nước đọng làm cuống mốc.
Biếu đôi bưởi đặt trong hộp giấy cứng có hai ô tròn là cách gọn và đẹp, nhất là khi đi xe máy. Bưởi còn cuống lá trông tươi và hợp mâm ngày Tết; giữ lá xanh bằng cách quấn một mẩu giấy ẩm quanh đầu cành rồi bọc nilon nhỏ bên ngoài, chỉ gỡ ra khi trao.
Nhiều gia đình miền Bắc đặt quả bưởi to làm trung tâm mâm ngũ quả ngày Tết. Nếu biết người nhận có nếp này, chọn quả tròn đều, vỏ vàng sáng, cuống thẳng, và nói khéo khi trao: quả này để bày được qua Tết. Còn nếu người nhận thích ăn ngay, chọn bưởi da xanh ruột hồng và bóc sẵn một quả mang theo khi đến chơi, vừa mời cả nhà vừa giới thiệu vị.
Đừng xịt bóng vỏ bằng dầu hay chất đánh bóng cho đẹp; bưởi tươi tự có độ bóng của tinh dầu. Lau vỏ bằng khăn khô sạch là đủ; quả nào có bụi đất bám ở cuống thì dùng bàn chải mềm phủi nhẹ, không rửa nước rồi để ướt trong giỏ.
Ai cần lưu ý khi ăn bưởi và những lỗi hay gặp
Bưởi lành, ít ai kiêng, nhưng vẫn có vài điểm nên biết:
- Người đang dùng thuốc thường xuyên. Một số loại thuốc được dặn tránh ăn bưởi hoặc nước bưởi. Người nhận đang dùng thuốc dài ngày nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ; khi biếu, bạn có thể nhắc nhẹ một câu.
- Người hay đau dạ dày. Vị chua có thể khó chịu khi ăn lúc đói; chọn giống ngọt dịu, khuyên ăn sau bữa.
- Trẻ nhỏ. Bưởi nhiều hạt thì bóc sạch hạt, tách màng trước khi cho trẻ ăn.
- Lỗi chọn quả to nhất. Quả quá to so với giống thường vỏ dày, cùi nhiều. Chọn quả cỡ vừa, nặng tay hơn là quả to nhẹ.
- Lỗi để bưởi trong cốp xe nắng. Nhiệt làm vỏ héo và tép khô nhanh; đặt trong khoang xe.
- Lỗi bọc kín nilon nhiều ngày. Bưởi cần thở; bọc kín là cuống mốc, vỏ nhớt.
Thêm một chi tiết nhỏ khi biếu bưởi cho người lớn tuổi: nhiều ông bà không còn đủ sức bổ quả bưởi vỏ dày. Nếu đến thăm trực tiếp, bổ sẵn một quả, bóc múi ra đĩa, phần còn lại để nguyên vỏ cho ông bà ăn dần.
Biếu bưởi đã bóc múi: khi nào nên và làm thế nào cho sạch
Với người lớn tuổi yếu tay, người ốm mới về, hay đồng nghiệp trong văn phòng, một hộp múi bưởi bóc sẵn có khi được quý hơn hai quả bưởi nguyên. Có điều bưởi đã bóc mau hỏng, nên chỉ làm khi trao trong ngày.
- Chọn quả ngon trước. Bổ một quả thử; tép ráo, ngọt, không đắng mới bóc cả mẻ. Quả hơi đắng ở màng thì bỏ hết màng.
- Rửa tay, rửa vỏ, dao thớt riêng. Lau vỏ bưởi trước khi bổ để bụi và tinh dầu trên vỏ không dính vào múi.
- Tách múi, bỏ màng trắng và hạt. Người già, trẻ nhỏ ăn dễ hơn nhiều khi múi đã sạch màng.
- Xếp vào hộp có nắp kín, không chồng quá dày. Hộp thuỷ tinh hoặc hộp nhựa dùng cho thực phẩm, lót một tờ giấy thấm ở đáy nếu bưởi nhiều nước.
- Giữ mát tới lúc trao. Cất ngăn mát, khi đi đường đặt trong túi giữ nhiệt có một hai túi đá gel, không để hộp tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh lâu.
- Dặn ăn trong ngày. Ghi lên nắp giờ bóc; múi bưởi bóc để qua một hai ngày trong ngăn mát vẫn ăn được nhưng mất độ giòn.
Ví dụ một người đến thăm bà nội đang ở với cô út: mang một quả bưởi nguyên để cả nhà ăn dần, kèm một hộp nhỏ múi bóc sẵn để bà ăn ngay buổi chiều. Hai thứ đi cùng nhau, bà không phải chờ ai bổ quả.
Câu ghi thiệp đi kèm bưởi
Bưởi thường đi kèm trong giỏ, ít khi có thiệp riêng. Nhưng một mẩu giấy nhỏ buộc vào cuống hoặc đặt trong hộp có thể làm món quà khác hẳn, nhất là khi kèm lời dặn ăn trước, ăn sau.
Gửi bố mẹ: "Hai quả bưởi vàng con chọn để bày mâm qua Tết, mẹ đừng bổ vội. Quả xanh ruột hồng thì bố mẹ ăn trước cho ngọt."
Gửi ông bà ở quê: "Cháu gửi ông bà đôi bưởi đầu mùa. Cháu chưa về được, ông bà bổ một quả ăn thử, ngon thì Tết cháu mang thêm."
Gửi đối tác, khách hàng: "Đôi bưởi vàng gửi anh chị bày mâm ngày Tết. Chúc gia đình một năm tròn đầy, công việc thuận như quả ngọt cuối mùa."
Gửi hàng xóm, đồng nghiệp: "Chút bưởi nhà người quen gửi lên, cả nhà ăn lấy thảo. Chúc mọi người ăn Tết vui."
Câu "nhà người quen gửi lên" chỉ dùng khi đúng là như vậy. Lời ghi thiệp nghe thật bao giờ cũng ấm hơn câu chúc hoa mỹ, và người nhận thường giữ mẩu giấy viết tay lâu hơn quả bưởi.
Câu hỏi thường gặp
Mua bưởi biếu Tết trước bao lâu là được?
Bưởi vỏ vàng chọn đúng quả có thể mua trước một đến hai tuần, nhiều quả để được lâu hơn. Bưởi da xanh nên mua trước khoảng một tuần và dặn người nhận ăn sớm. Luôn để nơi thoáng mát, không bọc kín.
Bưởi vỏ héo nhăn có còn ăn được không?
Vỏ hơi khô nhăn sau nhiều ngày để là bình thường, tép bên trong thường ráo và ngọt hơn. Chỉ bỏ khi vỏ có đốm mềm, mốc, mùi chua hoặc đáy quả lún nhũn. Tuy vậy, quả đã nhăn thì không đẹp để biếu.
Làm sao biết bưởi có nhiều hạt hay ít hạt khi chưa bổ?
Bằng mắt thì khó. Cách chắc nhất là chọn giống ít hạt và hỏi người bán đã bổ thử quả cùng lô chưa. Mua ở sạp quen, xin bổ thử một quả trước khi mua cả chục để biếu.
Có nên biếu bưởi cho người đang uống thuốc không?
Vẫn biếu được, nhưng nên nhắc nhẹ rằng một số loại thuốc được dặn tránh ăn bưởi. Người đang dùng thuốc dài ngày nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ của mình. Nếu biết chắc người nhận phải kiêng, chọn món quả khác.
Bưởi để tủ lạnh có lâu hơn không?
Bưởi nguyên quả để nơi thoáng mát đã giữ được khá lâu, không cần tủ lạnh. Để lạnh lâu có thể làm vỏ thâm và giảm mùi thơm. Chỉ nên để ngăn mát khi đã bổ, múi bóc ra đựng hộp kín.
Một giỏ quà nên có mấy quả bưởi?
Một đến hai quả là vừa, đặt làm trụ dưới đáy giỏ. Nhiều hơn thì giỏ quá nặng và các quả khác bị đè. Biếu riêng bưởi thì đôi bưởi trong hộp có ô là gọn và trang nhã.