Hầu hết hộp đông trùng hạ thảo bán làm quà ở mức giá phổ thông đến khá là đông trùng nuôi cấy, dạng quả thể màu cam; đó là hàng bình thường, chỉ cần nơi bán ghi rõ, và với quà biếu thì dạng sấy thăng hoa đóng hộp kín là dễ giữ, dễ trao nhất. Hộp tươi chỉ hợp khi trao trong vài ngày; hũ ngâm mật hợp người thích dùng ngay nhưng phải xem kỹ hũ và hạn.
Bài này giúp bạn đọc đúng chữ trên hộp, so các dạng theo người nhận, nhận sợi tốt bằng mắt, gạt bớt những lời quảng cáo quá đà, rồi giữ hộp tới ngày trao. Đông trùng là thực phẩm, không phải thuốc; người đang điều trị bệnh, đang dùng thuốc dài ngày, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ và người dị ứng nhộng tằm nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Đông trùng nuôi cấy là gì, khác hàng tự nhiên ở đâu
Thứ người ta gọi chung là "đông trùng hạ thảo" thật ra gồm nhiều loài nấm. Loại tự nhiên nổi tiếng nhất mọc trên ấu trùng sâu non ở vùng núi cao lạnh, rất hiếm, nằm ở tầng giá rất cao và hay bị làm giả. Còn phần lớn hàng trong hộp quà hiện nay là một loài nấm khác, được nuôi cấy trên giá thể như gạo lứt, nhộng tằm hoặc môi trường dinh dưỡng trong phòng sạch, cho ra các sợi quả thể màu cam.
Nuôi cấy không phải là hàng giả. Đó là cách làm phổ biến, ổn định, cho phép kiểm soát vệ sinh và giá thành vừa phải. Điều cần là hộp ghi đúng: "đông trùng hạ thảo nuôi cấy", có tên loài nấm, tên cơ sở nuôi trồng. Hộp đề "Tây Tạng", "tự nhiên", "nguyên con" mà giá tương đương hàng nuôi cấy là dấu hiệu nên nghi ngờ ngay.
Khi biếu, bạn cũng không cần giấu chữ "nuôi cấy". Người nhận hiểu chuyện sẽ đánh giá cao việc món quà rõ nguồn. Ngược lại, hộp quảng cáo quá đà rồi người nhận tra ra không đúng, mới là chuyện khó xử.
Các dạng đông trùng nuôi cấy và người nhận hợp
Năm dạng hay gặp trong hộp quà, xếp theo mức tiện cho người nhận.
| Dạng | Đặc điểm | Hợp với | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sấy thăng hoa | Sợi giữ màu cam tươi, giòn, nhẹ, giữ dáng tốt | Phần đông người nhận, dịp biếu trang trọng | Rất dễ hút ẩm khi mở, phải đậy kín ngay |
| Sấy nhiệt | Sợi sẫm màu hơn, cong, co nhỏ hơn | Người dùng hằng ngày, ngân sách vừa | Nhìn kém tươi hơn, nên chọn hộp giản dị |
| Hộp tươi | Sợi mềm, còn ẩm, cần ngăn mát | Người ở gần, trao trong vài ngày | Không gửi xa, không mua sớm |
| Hũ ngâm mật ong | Dùng ngay bằng thìa, vị ngọt | Người thích ngọt, không phải kiêng đường | Hũ sủi bọt, nắp phồng là đã lên men |
| Nước, viên, trà đông trùng | Tiện, nhưng lượng đông trùng thật tuỳ nhãn | Người bận, đồng nghiệp | Đọc thành phần, xem phần trăm đông trùng |
Nếu không biết người nhận thích gì, hộp sấy thăng hoa khối lượng nhỏ, đóng lọ thuỷ tinh hoặc hộp kín, là lựa chọn ít rủi ro nhất: giữ được lâu, nhìn đẹp, người nhận dùng hãm trà, nấu canh, ngâm mật tuỳ ý.
Nhận sợi đông trùng khô tốt bằng mắt
Màu cam tự nhiên, không đỏ chói. Sợi sấy thăng hoa có màu cam vàng tươi, sấy nhiệt sẫm hơn chút. Màu đỏ cam chói đều tăm tắp, nhuộm cả tay khi cầm, nên hỏi lại.
Sợi dài, nguyên, có đầu nấm. Đầu sợi hơi phình, sần nhẹ, là phần mang bào tử. Hộp có nhiều sợi nguyên, dài tương đối đều nhau, ít sợi gãy, là hộp được chọn lọc.
Ít vụn ở đáy. Lắc nhẹ hộp, nhìn đáy. Nhiều vụn vàng li ti tức là sợi đã gãy nhiều trong quá trình đóng gói hoặc vận chuyển, hoặc người đóng trộn vụn vào cho đủ cân.
Giòn, khô, không dính. Sợi sấy thăng hoa bẻ gãy giòn. Sợi mềm, dính vào nhau thành cụm là đã hút ẩm, dễ mốc.
Mùi thơm nhẹ, không chua. Đông trùng khô có mùi thơm nhẹ như nấm, hơi giống mùi ngũ cốc rang. Mùi chua, mùi ẩm mốc, mùi hắc đều là dấu hiệu nên tránh.
Không lẫn giá thể. Gốc sợi có thể dính chút giá thể, nhưng hộp có nhiều mảnh gạo, cặn đen lẫn trong sợi cho thấy khâu làm sạch chưa kỹ.
Những lời quảng cáo nên dè chừng
Đông trùng là món bị quảng cáo quá lời nhiều. Khi thấy những câu dưới đây trên hộp hay trên trang bán hàng, hãy hỏi lại hoặc chọn nơi khác:
- "Chữa khỏi", "điều trị", "thay thuốc": đông trùng là thực phẩm, sản phẩm không được quảng cáo như thuốc chữa bệnh.
- "Đông trùng Tây Tạng" giá ngang hàng nuôi cấy: hàng tự nhiên vùng núi cao hiếm và ở tầng giá rất cao; giá thấp bất thường là dấu hiệu nhầm loài hoặc làm giả.
- "Hàm lượng hoạt chất cao nhất thị trường" mà không có giấy kiểm nghiệm: con số không có phiếu kiểm của lô hàng đi kèm thì không có ý nghĩa.
- "Dùng cho mọi đối tượng, kể cả bà bầu, trẻ em": lời khẳng định chung như vậy không nên tin; các nhóm này cần hỏi bác sĩ.
- "Nuôi trồng tại nhà, nguyên chất trăm phần trăm" mà không có tên cơ sở: hàng nuôi trôi nổi có thể nhiễm mốc, giống thoái hoá.
Món quà tốt không cần những câu ấy. Một hộp ghi đúng tên, đúng loài, đúng cơ sở, có hạn dùng rõ ràng, đặt cạnh một tấm thiệp chân thành, là đủ đúng mực.
Kiểm hộp đông trùng trước khi trả tiền
Các bước dưới đây áp cho hộp sấy khô, loại phổ biến nhất khi biếu:
- Đọc nhãn: "đông trùng hạ thảo nuôi cấy" hoặc tên loài nấm, khối lượng tịnh, phương pháp sấy, ngày sản xuất, hạn dùng, tên và địa chỉ cơ sở.
- Nhìn qua nắp trong hoặc mở hộp: màu, độ dài sợi, lượng vụn đáy.
- Kiểm gói hút ẩm có trong hộp và hộp kín khít.
- Với hũ ngâm mật: mật trong, không có bọt sủi lên liên tục, nắp không phồng, hạn còn xa.
- Với hộp tươi: còn lạnh khi lấy khỏi tủ trưng bày, sợi không nhớt, không có mùi chua.
- Hỏi nơi bán về điều kiện đổi trả khi người nhận mở ra thấy lỗi.
Nếu người nhận dị ứng hải sản, nhộng hoặc từng dị ứng nấm, nên chọn món khác. Một số đông trùng nuôi trên nhộng tằm, người dị ứng nhộng cần biết điều này trước khi dùng. Hộp ghi rõ giá thể nuôi là gạo hay nhộng giúp người nhận tự quyết định; hộp không ghi thì bạn nên hỏi nơi bán trước khi mua, đừng để người nhận phải đoán.
Ví dụ so hai hộp trên cùng một kệ
Giả sử bạn đứng trước hai hộp cùng tầng giá. Hộp thứ nhất là hộp gỗ lớn, nắp kính, bên trong lót vải đỏ, đặt một lọ thuỷ tinh nhỏ chứa đông trùng sấy nhiệt, nhãn ghi hai mươi gram. Hộp thứ hai là hộp giấy cứng giản dị, bên trong hai lọ sấy thăng hoa, mỗi lọ hai mươi lăm gram, nhãn ghi rõ cơ sở nuôi trồng và ngày sấy.
Nhìn qua, hộp thứ nhất "ra quà" hơn. Nhưng tính ra, bạn đang trả phần lớn tiền cho vỏ gỗ và lớp vải; lượng đông trùng chưa bằng một nửa hộp thứ hai, lại là dạng sấy nhiệt kém tươi màu hơn. Hộp thứ hai nhẹ tay hơn nhưng người nhận mở ra thấy hai lọ cam tươi, dùng được lâu, và nhãn rõ ràng khiến họ yên tâm.
Không có hộp nào sai. Nếu đó là quà biếu đối tác lần đầu, cần vẻ trang trọng, hộp gỗ có lý do của nó. Nếu biếu bố mẹ, những người sẽ thật sự dùng từng sợi, hộp thứ hai đáng tiền hơn. Điều cần là bạn biết mình đang trả tiền cho cái gì: so khối lượng tịnh, dạng sấy và độ rõ nguồn, trước khi so vỏ hộp.
Giữ hộp đông trùng tới ngày trao
Đông trùng sấy khô, nhất là sấy thăng hoa, hút ẩm rất nhanh. Hộp chưa mở thì cất nơi khô mát, tránh nắng, vì ánh sáng mạnh làm màu cam phai dần. Không mở hộp ra khoe nhiều lần trước khi trao; mỗi lần mở là một lần hơi ẩm lọt vào, và sợi sấy thăng hoa chỉ cần vài lần như vậy là bắt đầu mềm, dính.
Hộp tươi phải ở ngăn mát từ lúc mua tới lúc trao, và nên trao trong vài ngày. Đường xa thì dùng thùng xốp có túi đá, bọc hộp một lớp giấy để sợi không bị lạnh buốt trực tiếp. Hũ ngâm mật để nhiệt độ phòng, tránh nắng, đặt đứng, chèn chặt khi mang đi để mật không rò ra nắp.
Nếu mua từ sớm cả tháng, chọn hộp có gói hút ẩm và lọ thuỷ tinh nắp vặn kín. Mùa nồm, đặt hộp trong một thùng nhựa có nắp cùng vài gói hút ẩm nữa. Trước khi trao một hôm, mở ra xem sợi còn giòn không; sợi đã mềm thì dùng trong nhà, đừng đem biếu.
Lời dặn người nhận và câu ghi thiệp
Khi trao, dặn người nhận ba điều ngắn gọn, nói miệng hoặc viết vào một mảnh giấy đặt trong hộp:
- Hộp khô sau khi mở thì đậy kín ngay, dùng thìa hoặc đũa khô để lấy, không thò tay ẩm vào lọ.
- Hộp tươi cất ngăn mát và dùng sớm; hũ ngâm mật thấy sủi bọt, nắp phồng thì không dùng.
- Người đang dùng thuốc dài ngày, người có thai, trẻ nhỏ và người dị ứng nhộng hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Thiệp có thể viết đơn giản: "Bố mẹ hãm vài sợi uống thay trà những sáng se lạnh. Hộp nhỏ thôi, mỗi lần mở nhớ đậy kín giúp con." Biếu đồng nghiệp lớn tuổi: "Chúc chị một năm nhẹ việc, nhiều niềm vui. Hộp nhỏ để chị dùng dần." Biếu thông gia: "Gia đình con kính biếu ông bà chút quà đầu năm, chúc ông bà vui khoẻ cùng con cháu." Nếu người nhận là cán bộ, công chức, nhớ rằng theo pháp luật về phòng, chống tham nhũng, người có chức vụ bị hạn chế nhận quà.
Câu hỏi thường gặp
Đông trùng nuôi cấy có phải hàng giả không?
Không. Nuôi cấy là cách làm phổ biến, cho sợi quả thể màu cam bán rộng rãi. Hàng giả là khi hộp ghi tự nhiên, Tây Tạng hoặc nguyên con mà thật ra là hàng khác, hoặc nhuộm màu, gắn ghép.
Sấy thăng hoa và sấy nhiệt khác nhau thế nào khi biếu?
Sấy thăng hoa giữ màu cam tươi và dáng sợi tốt hơn, trông đẹp khi mở hộp, nhưng hút ẩm nhanh. Sấy nhiệt sẫm màu, co nhỏ hơn, tầng giá mềm hơn. Với quà trang trọng, sấy thăng hoa thường được chọn.
Hũ đông trùng ngâm mật ong có sủi bọt là sao?
Bọt nổi lên liên tục, nắp phồng, mùi chua là dấu hiệu hũ đã lên men, thường do độ ẩm cao. Không nên đem biếu hũ như vậy. Chọn hũ mật trong, nắp phẳng, hạn còn xa.
Đông trùng hộp tươi giữ được bao lâu?
Ngắn, thường tính theo ngày và phải ở ngăn mát. Vì vậy chỉ nên chọn hộp tươi khi bạn trao được ngay. Nếu chưa chắc ngày gặp người nhận, chọn hộp sấy khô sẽ an toàn hơn.
Người dị ứng có dùng đông trùng được không?
Người từng dị ứng nhộng, hải sản hoặc nấm nên hỏi bác sĩ trước, vì một số đông trùng nuôi trên nhộng tằm. Khi biếu người mình không rõ cơ địa, nên dặn câu này lúc trao quà.
Đông trùng Tây Tạng có nên mua làm quà không?
Chỉ nên khi mua ở nơi thật đáng tin, có giấy tờ nguồn gốc rõ, vì hàng tự nhiên hiếm và hay bị làm giả bằng cách gắn ghép, nhồi chì, nặn bột. Với phần đông người mua quà, hộp nuôi cấy rõ nguồn là lựa chọn an toàn hơn.